Χρήσιμα Φαντάσματα

Τολμηρότατο μεγάλου μήκους σκηνοθετικό ντεμπούτο από τον Ταϊλανδό Ρατσαπούμ Μπουμπαντσατσόκ με κερδισμένο το Μεγάλο Βραβείο στην Εβδομάδα Κριτικής του 78ου Φεστιβάλ των Καννών, τα «Χρήσιμα Φαντάσματα» είναι μια κινηματογραφική διασταύρωση που κάμπτει τις προσδοκίες των genre, αποτελώντας ταυτόχρονα μια κατάμαυρη ρομαντική κωμωδία και ένα οξυδερκές πολιτικό σχόλιο για τα φαντάσματα του παρελθόντος και το επίμονο στοίχειωμα των ζωντανών, με απώτερο σκοπό την αποφυγή της λήθης και κυρίως την επίσπευση της πολυπόθητης κοινωνικής αλλαγής.

Ένα νεαρός θα αγοράσει μια ηλεκτρική σκούπα, μη μπορώντας πια να ζει μέσα στη σκόνη που εισβάλει στο σπίτι του από τα παράθυρα, μόνο για να ανακαλύψει πως το βράδυ η σκούπα...βήχει (!) αφού έχει στοιχειωθεί από ένα φάντασμα. Την ίδια στιγμή θα αρχίσει να ξετυλίγεται και η ιστορία του Μαρτς και της Νατ, ενός ζευγαριού που χωρίστηκε από τον θάνατο, μόνο για να ξανασμίξουν, έστω και αν αυτή τη φορά η Νατ εμφανίζεται υπό τη μορφή μιας κομψής, κόκκινης, ηλεκτρικής σκούπας. Στην ήδη περιπλεγμένη κατάσταση μεταξύ ζωντανών και νεκρών, θα προστεθεί και η «στρατολόγηση» της Νατ από το κράτος, προκειμένου να εντοπίζει στα όνειρα των ζωντανών τα προσωπικά φαντάσματα του καθενός και να τα διαγράφει.

Αν μπερδευτήκατε, μην ανησυχείτε, τα πράγματα είναι πολύ πιο απλά στην παρακολούθηση τούτης της πρωτότυπης ταινίας και η αλήθεια είναι πως σε καιρούς που ο κινηματογράφος βρίσκεται μπροστά σε αφηγηματικούς «τοίχους» με το ένα remake να διαδέχεται το άλλο, το σινεμά δημιουργών όπως ο Μπουμπαντσατσόκ έχει να δώσει ένα άλλο τουίστ ανανέωσης στην έννοια της διήγησης.

Υπάρχει εδώ το δεδομένο ρίσκο του συγκερασμού του παραμυθικού ρομάντζου με τον υποδόριο πολιτικό λόγο, ένα ντουέτο που εκ πρώτης όψεως μοιάζει αδύνατον να λειτουργήσει, τελικά όμως βγάζει νόημα χάρη στη διάρκεια της ταινίας που επιτρέπει στο πρώτο μισό της την κατασκευή ενός φαντασιακού love story που συνεχίζεται στο διηνεκές και στο δεύτερο μισό της την εισχώρησή του σε φλέγοντα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα που έχουν στο επίκεντρό τους τη σύγχρονη ιστορία της Ταϊλάνδης.

Ο Μπουμπαντσατσόκ χρησιμοποιεί ως αφετηρία μια ιστορία φαντασμάτων (οι λαοί της Ασίας είναι εξοικειωμένοι με την «κανονικοποίηση» της μεταφυσικής στην καθημερινότητά τους) που μετατρέπεται σταδιακά σε ένα πολιτικό φιλμ με εξάρσεις τρόμου, προκειμένου να αναδείξει θεματικές όπως η κυβερνητική διαφθορά και η πολιτική καταπίεση, με την ταινία να παραπέμπει έμμεσα (ποτέ άμεσα) στη λαϊκή εξέγερση των «κόκκινων πουκαμίσων» του 2010, μια από τις πιο βίαιες πολιτικές κρίσεις που βίωσε ποτέ η χώρα, με αποτέλεσμα τον τραυματισμό χιλιάδων διαδηλωτών και τον θάνατο περισσότερων από ενενήντα.

Χρησιμοποιώντας μια σκηνοθετική γλώσσα που βρίσκεται πιο κοντά στο «κοφτερό» χιούμορ του Ρόι Άντερσον και τον καθημερινό παραλογισμό του Άκι Καουρισμάκι (φανταστικά ξεκαρδιστική η σκηνή με τους βουδιστές μοναχούς) ο Μπουμπαντσατσόκ «ανοίγει» την ταινία του με ρεαλισμό, μεταπηδώντας σταδιακά σε έναν μαγικό υπέρ- ρεαλισμό που περιμένει από τον θεατή να αποδεχτεί ένα σύμπαν όπου τα φαντάσματα απαιτούν εκδίκηση και δικαίωση για όλους τους σωστούς λόγους. Είναι σχεδόν βέβαιο πως όσοι αποτολμήσουν να δουν αυτήν την ταινία, δύσκολα θα έχουν ξαναδεί κάτι παρόμοιο και εκεί βρίσκεται ένα μεγάλο κερδισμένο στοίχημα: στον τρόπο δηλαδή με τον οποίο ο δημιουργός συνενώνει κομμάτια της δικής του κουλτούρας και ιστορίας, καθιστώντας τα ένα συνεκτικό σύνολο με queer ψυχή και διάθεση για εθνικό, «κανιβαλιστικό αυτοσαρκασμό.