Στη Σκιά της Πορτοκαλιάς

Η ταινία της Σερίν Ντάμπις είναι ίσως ότι κοντινότερο μπορούμε να δούμε (όχι όμως και να κατανοήσουμε εις βάθος) ως δυτικοί θεατές, του τρόπου με τον οποίο το διαγενεακό τραύμα του ξεριζωμού φωλιάζει στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον των Παλαιστινίων, παραμένοντας προοδευτικά μια χαίνουσα πληγή που δεν λέει να κλείσει όσο η βαρβαρότητα συνεχίζεται.

Η Ντάμπις υπογράφει το σενάριο, σκηνοθετεί και παίζει, κρατώντας εδώ για την ίδια τον ρόλο της μητέρας, σε μια οικογενειακή υπόθεση που απλώνεται σε επτά δεκαετίες – και σε άλλες που θα έρθουν – καταγράφοντας την πίκρα, τις κακουχίες, τον πόνο αλλά και τις στιγμές εκείνες της απρόσμενης ελπίδας, σε ένα προσωπικό, αν και ανά στιγμές άνισο magnum opus.

Η ταινία ξεκινάει στο σήμερα, με τον τραυματισμό ενός νεαρού σε κάποια διαδήλωση στη Δυτική Όχθη και όλα όσα ακολουθούν είναι ένα εκτεταμένο flashback της μητέρας του (Ντάμπις) η οποία ανακαλεί στη μνήμη της τη μακρά Ιστορία της οικογένειας και του έθνους, μια κατάσταση που σχημάτισε τον γιο της Νούρ, όπως και χιλιάδες άλλους Παλαιστίνιους που δεν σταμάτησαν να διεκδικούν την ταυτότητά τους.

Η αφηγηματική πορεία της οικογένειας μοιράζεται σε βασικές ημερομηνίες που λειτουργούν υπό τη μορφή άτυπων κεφαλαίων. Ως αφετηρία ορίζεται ο παππούς του Νούρ, Σαρίφ και το πως αυτός βίωσε το 1948 τον διωγμό της οικογένειάς του από την Γιάφα με το ξέσπασμα του Αραβο-ισραηλινού πολέμου. Τριάντα χρόνια μετά, το 1978 το φιλμ επικεντρώνεται στις άγριες συνθήκες επιβίωσης στη Δυτική Όχθη, με τον παλαιστινιακό λαό να ζει υπό τον ζυγό ενός καθεστώτος διαρκούς τρόμου, με την ταινία να επικεντρώνεται και στο πιο ουσιαστικό της κομμάτι από άποψη πλοκής, στην αλλαγή των δυναμικών της οικογένειας δηλαδή, καθώς ο μικρούλης τότε Νουρ αρχίζει να αποκτά αντίληψη της κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει η οικογένειά του. Λίγο μετά, η ταινία κάνει ένα άλμα της τάξεως των δέκα χρόνων, όπου μεταφερόμαστε στο 1988, τη χρονιά κατά την οποία «ανοίγει» η ταινία, εκεί όπου γινόμαστε μάρτυρες ενός ακόμα συγκλονιστικά τραυματικού γεγονότος που έρχεται να προστεθεί στη φαρέτρα συμφορών αυτής της φαμίλιας.

Υπάρχει μια ειλικρινής διάθεση από μέρους της Ντάμπις να διηγηθεί με απόλυτη προσήλωση και σεβασμό όλα όσα η ίδια και η οικογένειά της έχουν ζήσει, μια ιστορία εν προκειμένω που ακουμπά σε κοινές πληγές του παλαιστινιακού λαού. Από τη μια μεριά πρόκειται για μια ταινία που διαθέτει αυτήν ακριβώς την προσωπική, αυτοβιογραφική σχεδόν ματιά πάνω στα τεκταινόμενα, από την άλλη υπάρχουν στιγμές που μοιάζουν να προκαλούν την συγκίνηση εκβιαστικά σχεδόν, μη λαμβάνοντας υπόψιν πως τούτη η ιστορία δεν χρειάζεται υπερβάλλοντα δραματικό ζήλο για να «δουλέψει»: το ιστορικό παρελθόν των Παλαιστινίων είναι από μόνο του αρκούντως τραγικό.

Ως προς την αντιμετώπιση της υπόθεσης, ας πούμε πως υπάρχει μια ανισορροπία μεταξύ των διαφορετικών χρονικών περιόδων. Για παράδειγμα τα χρόνια στη Δυτική Όχθη αποτελούν τον ισχυρό κορμό της ταινίας, με την καλύτερή της στιγμή να βρίσκεται σε μια συνάντηση του πατέρα και του γιου με τους Ισραηλινούς στρατιώτες που περιπολούν στους δρόμους για την επιβολή της απαγόρευσης της κυκλοφορίας. Πρόκειται για μια σκηνή που συμπυκνώνει πνιγηρά την παλαιστινιακή πραγματικότητα και την απώλεια της εθνικής συλλογικότητας.

Το «Στη Σκιά της Πορτοκαλιάς» είναι ένα δράμα (κάπως υπερβολικά εκτενές στα σχεδόν 150 λεπτά του) που εκτείνεται πέρα από τα όρια των μελών της πρωταγωνίστριας οικογένειας. Είναι η έμπρακτη, καθημερινή καταγραφή μιας ιστορίας βαναυσότητας και μιας μη ζωής, μιας ύπαρξης που υπομένει στωικά την επανάκτηση των εδαφών παγιδευμένη σε μια μετέωρη καθημερινότητα καταναγκαστικής αποδοχής και διαχρονικής αβεβαιότητας για το αύριο.