Με Κάθε Κόστος

Μετά το προσωπικό και βαθιά αυτοβιογραφικό «The Inspection» (2022), ο Έλεγκανς Μπράτον επιχειρεί μια εντυπωσιακά διαφορετική στροφή με το «By Any Means»: ένα ιστορικό – αστυνομικό θρίλερ με φόντο τον αμερικανικό Νότο της δεκαετίας του ’60, τη βία εναντίον των μαύρων ακτιβιστών και την αμφιλεγόμενη σχέση της αμερικανικής κρατικής μηχανής με τη μαφία. Η βασική ιδέα είναι αναμφίβολα ελκυστική: ένας νεαρός μαύρος πράκτορας του FBI συνεργάζεται με τον διαβόητο εκτελεστή της μαφίας Γκρεγκ Σκάρπα, προκειμένου να εξιχνιάσει τις δολοφονίες ανθρώπων του κινήματος των πολιτικών δικαιωμάτων στο Μισισίπι.

Το πρόβλημα είναι ότι μια τόσο παράδοξη πραγματική ιστορία απαιτεί αντίστοιχα σύνθετη κινηματογραφική επεξεργασία. Το «By Any Means» διαθέτει το υλικό για ένα εξαιρετικό πολιτικό θρίλερ, όμως τελικά μοιάζει περισσότερο με μια αξιοπρεπέστατη, καλοφτιαγμένη παραγωγή που δυσκολεύεται να ξεπεράσει τα όρια του είδους της.

Η μεγαλύτερη αρετή της ταινίας είναι ακριβώς η κεντρική της αντίφαση. Ο Μπράτον τοποθετεί δίπλα-δίπλα δύο χαρακτήρες που αντιπροσωπεύουν σχεδόν αντίθετες εκδοχές της αμερικανικής πραγματικότητας: από τη μία ένας μαύρος ομοσπονδιακός πράκτορας, εκπρόσωπος ενός θεσμού που υποτίθεται ότι υπερασπίζεται τον νόμο, και από την άλλη ένας επαγγελματίας δολοφόνος, ο οποίος είναι διατεθειμένος να παραβιάσει κάθε κανόνα προκειμένου να πετύχει τον σκοπό του. Η συνεργασία τους μετατρέπει αυτομάτως την πλοκή σε ένα ηθικό παράδοξο: όταν η νόμιμη εξουσία αδυνατεί ή δεν θέλει να αποδώσει δικαιοσύνη, μέχρι πού μπορεί να φτάσει κανείς για να την επιβάλει;

Είναι μια εξαιρετικά κινηματογραφική ιδέα και ο Μπράτον την αξιοποιεί με αρκετή αποτελεσματικότητα, κυρίως στις σκηνές όπου η αστυνομική διαδικασία συναντά τη βία και τον εκφοβισμό. Η ταινία έχει ρυθμό, ένταση και μια σαφή αίσθηση του μηχανισμού του κλασικού αμερικανικού θρίλερ. Η φωτογραφία του Άντε Τσενγκ και η γενικότερη παραγωγική αρτιότητα προσδίδουν στην περίοδο την απαραίτητη ατμόσφαιρα, χωρίς να μετατρέπουν το φιλμ σε μουσειακή αναπαράσταση. Η διάρκεια των 107 λεπτών, μάλιστα, προδιαθέτει για μια σφιχτή και σχετικά οικονομική αφήγηση.

Εξίσου σημαντικό είναι ότι ο Μπράτον δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται αποκλειστικά για το «ποιος σκότωσε ποιον». Το πραγματικό θέμα του είναι η αποτυχία των θεσμών. Η ίδια η υπόθεση βασίζεται στην ιδέα ότι το FBI, αντιμέτωπο με μια κατάσταση την οποία αδυνατεί να διαχειριστεί με τα συμβατικά του μέσα, καταφεύγει σε έναν άνθρωπο που βρίσκεται έξω από τη νομιμότητα. Πρόκειται για μια ιδέα που θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερα οξεία πολιτική διάσταση, ειδικά μέσα στο ιστορικό πλαίσιο του κινήματος των πολιτικών δικαιωμάτων.

Και εδώ βρίσκεται η βασική αδυναμία της ταινίας. Παρότι το «By Any Means» έχει πολιτικό ενδιαφέρον, συχνά μοιάζει να φοβάται την πραγματική πολυπλοκότητα του υλικού του. Η ιστορία του Σκάρπα είναι από μόνη της τόσο παράδοξη ώστε κινδυνεύει να μετατραπεί σε «cool» αντιήρωα ενός παραδοσιακού crime movie. Ο Μαρκ Γουόλμπεργκ, στον ρόλο του Σκάρπα, έχει προφανώς το χάρισμα και την επιθετικότητα που απαιτεί ο χαρακτήρας, όμως υπάρχει ένας διαρκής κίνδυνος η ταινία να γοητεύεται περισσότερο από τον μυθολογικό γκάνγκστερ παρά να εξετάζει πραγματικά το ηθικό βάρος των πράξεών του.

Αντίστοιχα, ο χαρακτήρας του Γιάχια Αμπντούλ - Ματίν μοιάζει να λειτουργεί κυρίως ως το ηθικό αντίβαρο του Σκάρπα. Ο ηθοποιός έχει την απαραίτητη εσωτερικότητα και ένταση για να σηκώσει έναν τέτοιο ρόλο, όμως η δραματουργία φαίνεται να τον περιορίζει σε έναν περισσότερο λειτουργικό ρόλο μέσα στην πλοκή. Η σχέση των δύο ανδρών είναι το πραγματικό κέντρο της ταινίας και θα μπορούσε να αποτελέσει την πηγή μιας πολύ βαθύτερης διερεύνησης της φυλής, της εξουσίας και της βίας.

Αυτό είναι που τελικά κρατά το «By Any Means» στη ζώνη του «μέτριου αλλά αξιοπρεπούς». Δεν πρόκειται για αποτυχία. Αντιθέτως, είναι μια ταινία με σαφή κινηματογραφική ταυτότητα, ενδιαφέρουσα αφετηρία, ικανούς πρωταγωνιστές και αρκετά αποτελεσματική σκηνοθεσία. Απλώς η φιλοδοξία της μοιάζει μεγαλύτερη από το αποτέλεσμα. Εκεί όπου θα μπορούσε να γίνει ένα πραγματικά αιχμηρό πολιτικό θρίλερ για τη διαφθορά των θεσμών και τη σχέση νομιμότητας και δικαιοσύνης, συχνά καταλήγει σε ένα συμβατικότερο αστυνομικό θρίλερ που χρησιμοποιεί την ιστορική συγκυρία ως δραματικό υπόβαθρο.

Παρά τις αδυναμίες του, πάντως, το εγχείρημα έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή αποτελεί μια μεγάλη αλλαγή κλίμακας για τον Μπράτον. Από την προσωπική, εσωτερική αφήγηση του «The Inspection» περνά σε μια ταινία εποχής με σημαντικό προϋπολογισμό, μεγάλο καστ και καθαρό προσανατολισμό είδους. Το αποτέλεσμα δεν επιβεβαιώνει ακόμη τον Μπράτον ως σημαντικό σκηνοθέτη του πολιτικού σινεμά, αλλά δείχνει έναν δημιουργό που φαίνεται να αναζητά τα όριά του μέσα σε διαφορετικές κινηματογραφικές φόρμες.