Ανάμεσα στις Καλαμιές

Σαν ένα μείγμα αποστειρωμένου Μίκαελ Χάνεκε και υπαρξιακού Ίνγκμαρ Μπέργκμαν ο Ολλανδός Σβεν Μπρέσερ στο μεγάλου μήκους κινηματογραφικό του ντεμπούτο, σκηνοθετεί μια ιστορία για το βάρος των ενοχών της σκέψης και όχι της πράξης, ένα θρίλερ καμουφλαρισμένο σε τοπικιστικό δράμα που μπορεί να τα κάνει όλα τέλεια στην εικόνα του, στο αφηγηματικό του κέντρο όμως πάσχει από το «σύνδρομο του φεστιβάλ» - όλα υπονοούνται, ακόμα κι αυτά που δεν έχουν λόγο να υπονοηθούν.

Ο Γιόχαν (εξαίσιος ο μη ηθοποιός Γκέριτ Κνόμπε που ασχολείται πράγματι με την καλαμοκοπή) έχει φάει τη ζωή του και τα χέρια του στους καλαμιώνες. Κόβοντας και δεματιάζοντας ασταμάτητα εδώ και δεκαετίες, ζει μια ήσυχη, κατά τα άλλα, ζωή ρουτίνας σε κάποια ολλανδική επαρχία, φροντίζοντας το άλογό του και πιο πρόσφατα και την μικρή του εγγονή. Μια μέρα όπως όλες οι άλλες, ο Γιόχαν θα ξεκινήσει για τη δουλειά, όταν όμως φτάσει στο χωράφι με τα καλάμια, θα βρει το γυμνό, άψυχο σώμα μιας νεαρής να κείτεται στις λάσπες. Αποφασισμένος να βρει τον ένοχο, θα έρθει αντιμέτωπος όχι μονάχα με τη ληθαργική, τοπική κοινωνία, αλλά και με τις δικές του μύχιες σκέψεις.

Βραδυφλεγής υπόθεση που αποτελεί ταυτόχρονα το δυνατό και το λιγότερο δυνατό χαρτί της ταινίας, αφού δίνει μεν τη δυνατότητα στον διευθυντή φωτογραφίας Σαμ ντι Πον να οπτικοποιήσει την ιστορία σαν να πρόκειται για σκηνές καθημερινότητας εμπνευσμένες από τη φλαμανδική ζωγραφική, δεν αρκεί δε προκειμένου το σενάριο του Μπρέσερ να πει κάτι ουσιώδες πάνω στην τυχαιότητα (ή μη) ενός περιστατικού με προεκτάσεις κοινωνικές.

Ενώ η καλλιτεχνική ματιά εκφράζεται μέσω του προσωπικού στυλ – από την αρχική σεκάνς γίνεται αντιληπτό ότι ο Μπρέσερ ξέρει πως να δημιουργεί υποβλητική ατμόσφαιρα – η προοδευτικά ολοένα και μεγαλύτερη αφαιρετικότητα της κινηματογραφικής εξιστόρησης εν γένει, δημιουργεί ένα προηγούμενο που μοιάζει κάπως να δικαιολογεί τόσο τις μεγάλες διάρκειες στις ταινίες, όσο και την αυξανόμενη υποκατάσταση της πλοκής από κενούς χρόνους, υπονοούμενα, παρατεταμένες παύσεις και απουσία ουσιαστικού λόγου δράσης και αντίδρασης.

Προς αυτό το ολίσθημα βαίνει ο Μπρέσερ, αν και για αρκετούς η ταινία ίσως λειτουργήσει εξαιτίας αυτής ακριβώς της ελλειπτικότητάς της. Δεδομένου πως φαίνεται να υπάρχει μια σεναριακή ιδέα, δεν είναι ξεκάθαρο γιατί ο σκηνοθέτης δεν την προσεγγίζει με μεγαλύτερη σαφήνεια, όχι τόσο ως προς το καθαυτό γεγονός, όσο ως προς τη συμπεριφορά του πρωταγωνιστή του. Υπάρχει μια συνειδητή αμφισημία στις πράξεις και τη συνολική παρουσία του Γιόχαν, γεγονός που προκαλεί στον θεατή αμφιβολίες για τον πραγματικό ένοχο, καθώς και ένα κλίμα αμηχανίας για την κατεύθυνση της ταινίας. Οι κατηγορίες βαραίνουν όλη την κοινότητα που κωφεύει απέναντι στη δολοφονία ενός ντόπιου κοριτσιού; Μήπως έχουν ως στόχο, για κάποιον λόγο, τον Γιόχαν προσωπικά ή πρόκειται για κάτι εντελώς διαφορετικό που σχετίζεται με τις επαγγελματικές και οικονομικές διαφορές που έχει η εν λόγω κοινότητα με τα άτομα που ζουν στην απέναντι πλευρά του ποταμού;

Δεν υπάρχει μια σαφής απάντηση, μονάχα η αίσθηση ενός ακόμη επερχόμενου κακού από το οποίο κανείς δεν μπορεί να γλιτώσει. Αν αυτός ήταν ο σκοπός του «Ανάμεσα στις Καλαμιές» τα καταφέρνει σίγουρα καλά. Μη περιμένετε σαφείς απαντήσεις εδώ, μονάχα ένα κάπως εξαπατητικό «βρε λες;»