[update 28/12/2023]

Δημοσιεύσαμε το άρθρο τον Δεκέμβριο του 2020 με σκοπό να γιορτάσουμε μία κινηματογραφική δεκαετία, λίγο πριν καλωσορίσουμε την επόμενη. Δυστυχώς λίγους μήνες μετά, η πανδημία του κορονοϊού επέβαλε τη συνθήκη του #stayhome, το κλείσιμο των αιθουσών και την κοινωνική αποστασιοποίηση. Με αφορμή τα σημερινά γενέθλια του κινηματογράφου επαναφέρουμε τη δημοσίευση ως μία λίστα κινηματογραφικών προτάσεων για οικιακή «απόδραση».

Ακολουθεί το άρθρο όπως δημοσιεύτηκε στις 16/12/2019.

Ο μόνος ίσως τρόπος για να αποτιμήσει κάποιος κριτικά το σινεμά της δεκαετίας είναι να φανταστεί τί θα έλεγε γι’ αυτό ένας ιστορικός του κινηματογράφου πολλά χρόνια αργότερα. Όταν η κριτική συμπίπτει χρονικά με τα γεγονότα, είναι αναμενόμενη η υπερβολή, αυτή που στην προκειμένη αναφέρεται στο τέλος του σινεμά όπως το ξέραμε, φράση που ακούγεται από τη δεκαετία του ‘50 και τη μεγάλη έφοδο της τηλεόρασης στα αμερικανικά σπίτια, αν και 70 χρόνια μετά το σινεμά είναι ακόμη εδώ. 

Βλέποντας τα πράγματα πιο ψύχραιμα, ο κινηματογράφος βγαίνει από τη δεκαετία των ‘10s με τον τρόπο που μπήκε, ψάχνοντας εναγωνίως ως βιομηχανία ένα καλύτερο μέλλον - τότε στο 3D τώρα στο streaming - με πολλά χρήματα να επενδύονται κάτι που αυτόματα σημαίνει πως υπάρχει διάθεση για μέλλον. Στο ενδιάμεσο συνέβησαν πολλά. Τα στούντιο επενδύουν περισσότερο σε πανάκριβα blockbusters με τις λέξεις-κλειδιά remake, sequel,prequel και reboot να σερβίρουν ανακυκλωμένο αέρα με στοχευμένο επιθετικό marketing που εξασφαλίζει μέγιστα κέρδη μέσα σε ελάχιστο χρόνο και εξαφανίζει το προϊόν έπειτα για να πάρει σειρά το επόμενο. Το Netflix συγκλόνισε τον κόσμο τους, μπήκε σφήνα στην αγορά τους, συμπαρασύροντας κολοσσούς όπως η Amazon και η Apple και όλοι μαζί επενδύουν υπερβολικά στην ποσότητα και ενώνουν κινηματογράφο και τηλεόραση, προσφέροντας περισσότερα από όσα το κοινό μπορεί να καταναλώσει. Αποτέλεσμα των παραπάνω ήταν η αντικατάσταση της έννοιας «σινεμά» με το «περιεχόμενο», λέξη που συρρικνώνει το εύρος όσων πρεσβεύει η έβδομη τέχνη και απευθύνεται περισσότερο σε θεατές-ζόμπι.

Στις ΗΠΑ η σύλληψη του Χάρβεϊ Γουάινστιν και κυρίως η αυγή του κινήματος #MeToo έφερε σεισμό σε εργασιακές δυναμικές ετών, έστειλε κάποιους από τους πιο χυδαίους εκφραστές τους στα σπίτια τους, οδήγησε πολλά media σε υστερία να στοχοποιούν συχνά αδιακρίτως, αλλά κυρίως αποτέλεσε την αφορμή για την ανάθεση σε γυναίκες και εκπροσώπους μειονοτήτων πόστων που ως τώρα κατείχαν σχεδόν αποκλειστικά λευκοί άνδρες, κάτι που αλλάζει σταδιακά τη θεματολογική ατζέντα. Στον υπόλοιπο κόσμο η αλλαγή φαίνεται να ήρθε ομαλότερα, με τα φεστιβάλ να γίνονται κομβικοί δίαυλοι κινηματογραφικής επικοινωνίας και εκμεταλλευόμενα την απήχηση που έχει το event στο σύγχρονο κοινό (χάρη και στα social media) προτείνουν πολυποίκιλο παγκόσμιο σινεμά που συμπυκνώνει την υφήλιο και πλέον φτάνει ευκολότερα από ποτέ στην οθόνη κάθε θεατή. 

Στο κατώφλι αυτών των αλλαγών και της νέας εποχής που έρχεται, οι συντάκτες του ΣΙΝΕΜΑ ξαναβλέπουν όσα είδαν τα τελευταία 10 χρόνια και επιλέγουν 100 ταινίες με γνώμονα τη σημασία που έχουν σε αυτή μεταβατική δεκαετία και την προοπτική να μνημονεύονται στο μέλλον ως άξιοι εκπρόσωποι του κινηματογράφου των ‘10s, ό,τι και αν σημαίνει αυτό σήμερα. 

Από τους Γιάννη Βασιλείου, Πάνο Γκένα, Ηλία Δημόπουλο, Κωστή Θεοδοσόπουλο, Λουκά Κατσίκα, Τάσο Μελεμενίδη, Νεκτάριο Σάκκα

100. ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΧΕΙΜΩΝΑ (Winter’s Bone, 2010) της Ντέμπρα Γκράνικ

Σε μια αθέατη πλευρά της σημερινής Αμερικής η Γκράνικ συλλαμβάνει ένα ανησυχητικό κομμάτι μοντέρνου μεσαίωνα και μέσα από αυτόν αφήνει να αναδυθεί ο ηρωισμός των απλών ανθρώπων και η δύναμη της αγάπης που μπορεί να μετατρέψει ακόμη κι ένα κοριτσάκι σε πολεμιστή. Πρωταγωνιστική ερμηνεία-αποκάλυψη από την (άγνωστη τότε) 19χρονη Τζένιφερ Λόρενς. Λ.Κ.

99. CREED: Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΝΟΣ ΘΡΥΛΟΥ (Creed, 2015) του Ράιαν Κούγκλερ

Ανέλπιστη, αλλά ολική, επαναφορά – απόδειξη ότι το εγκάρδιο σινεμά είναι ακατάβλητο. Με σωστά μαχητικό νέο πρωταγωνιστή κι έναν συγκλονιστικό Σταλόνε στο ρόλο της καλύτερης πλευράς της ζωής του, ο Ρόκι συναντά την «μαύρη» ταινία που είχε πάντα μέσα του, αναγεννάται σαν περήφανη κληρονομιά και πιστοποιεί εκ νέου πώς είναι αυτός που χρειάζεται «να έχεις στη γωνία σου» ισόβια. Η.Δ.

98. ΛΙΝΚΟΛΝ (Lincoln, 2012) του Στίβεν Σπίλμπεργκ

Για χρόνια ο Σπίλμπεργκ φλέρταρε με τη μεγάλη αμερικανική ταινία, τελικά έπεσε πάνω στο σενάριο του Τόνι Κούσνερ και την κατάφερε. Συγκερασμός ιστορικής πληροφορίας, αμερικανικού ιδεαλισμού και σύνθετης δραματουργίας σε μια ταινία πάνω στο ηγετικό πρότυπο, την έννοια της δημοκρατικότητας, τις ζυμώσεις της, το κόστος της διαφύλαξής της αλλά και τη διαφύλαξή της με κάθε κόστος. Αιχμή του δόρατος ένας Ντάνιελ Ντέι Λιούις που δίνει την αίσθηση ότι λειτούργησε απλώς ως δοχείο ώστε να επιστρέψει στη γη ο Λίνκολν, να μας πει δυο, τρία πράγματα και να αποχωρήσει και πάλι (αν)ησύχως. Γ.Β.

97. Η ΑΦΙΞΗ (Arrival, 2016)  του Ντενί Βιλνέβ

Μετά από μια εξωγήινη εισβολή, η προσπάθεια κατανόησης των απρόσκλητων επισκεπτών από μια γλωσσολόγο και την ομάδα της συνιστά απλώς το εύρημα ενός εξαιρετικού σεναρίου που αντιμετωπίζει το ανθρώπινο είδος ως τον παράγοντα Χ και αντιστοίχως διερωτάται περιφερόμενο γύρω από τις έννοιες της επικοινωνίας, της μνήμης, του χρόνου και φυσικά της αγάπης. Όσα συμβαίνουν στην οθόνη σε επίπεδο εικόνας απλά κόβουν την ανάσα (όπως επίσης και η Έιμι Άνταμς με την ερμηνεία της), ενώ το βραβευμένο με Όσκαρ ηχητικό μοντάζ του Σιλβέν Μπελμάρ σε συνδυασμό με το ιδιοφυές σάουντρακ του Γιόχαν Γιόχανσον θέτουν τον πήχη σε τροχιά διαστημική. Κ.Θ.

96. ΠΑΝΤΙΝΓΚΤΟΝ 2 (Paddington 2, 2017) του Πολ Κινγκ

Γεμάτο από πινελιές σλάπστικ κωμωδίας, σινεφίλ αναφορές, αλλά κι ένα σχόλιο για το Ην. Βασίλειο μετά τη Brexit εποχή, αυτό το υποδειγματικό σίκουελ με ήρωα τον αξιολάτρευτο Πάντινγκτον αιχμαλωτίζει το παιδικό βλέμμα και φροντίζει την ενήλικη ματιά. Ο σκηνοθέτης Πολ Κινγκ δεν χαλαρώνει στις ευκολίες της «παιδικής ταινίας», συγκεντρώνει τα αστέρια της Εθνικής Αγγλίας στην υποκριτική (με έναν Χιου Γκραντ να παρωδεί αυτοσαρκαστικά τη θεατρική βρετανική παράδοση) και κάμπτει τις αντιστάσεις με κινηματογραφική ευγένεια. Π.Γκ.

95. ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΜΑΣ (Stories We Tell, 2012) της Σάρα Πόλεϊ

Η απρόβλεπτη κινηματογραφική γοητεία της πραγματικής ζωής. Η ηθοποιός και σκηνοθέτις Σάρα Πόλεϊ κρατά την κάμερα ως μία πένα και καταγράφει σε εικόνες ένα προσωπικό ημερολόγιο που εμπνέεται από την αναζήτηση του πραγματικού της πατέρα. Αυθεντικές συνεντεύξεις, οικογενειακό αρχείο, ψεύτικα home videos συνθέτουν ένα συγκινητικό και χιουμοριστικό γαϊτανάκι αποκαλύψεων που συνδιαλλέγεται με τη μνήμη και ταυτόχρονα υποδεικνύει την αφηγηματική δύναμη της κινηματογραφικής τέχνης με τον πιο συναρπαστικό τρόπο. Π.Γκ.

94. MARTHA MARCY MAY MARLENE (2011) του Σον Ντάρκιν

Για όποιον αγαπά τα θρίλερ που ακροβατούν στη ζώνη ενός ψυχολογικού λυκόφωτος και γοητεύεται από την αμφισημία μιας απροσδιόριστης απειλής, το «Martha Marcy May Marlene» είναι το καθολικό κινηματογραφικό βίωμα που έψαχνε πάνω στην στοιχειωτική φύση του τραύματος και στις ρωγμές ενός εφιαλτικού ανήκειν. Ν.Σ.

93. ΤΟ ΜΙΚΡΟ ΣΠΙΤΙ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (The Cabin in the Woods, 2012) του Ντρου Γκόνταρντ

Απολαυστικά μεταμοντέρνα ταινία τρόμου που αναμιγνύει το είδος με την reality tv, τοποθετώντας μεταφορικά στη θέση του Θεού το σύγχρονο κοινό, για να σατιρίσει σαρδόνια όλα τα κλισέ του είδους που κυριάρχησαν τις τελευταίες δεκαετίες. Ίχνη σοβαροφάνειας θα το οδηγούσαν αμέσως στην αποτυχία, όμως το χιούμορ κυριαρχεί από την αρχή ως το εκρηκτικό του φινάλε. Τ.Μ.

92. ΕΝΩΠΙΟΝ ΘΕΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΩΝ (Des Hommes et des Dieux, 2010) του Ξαβιέ Μποβουά

Η αληθινή ιστορία επτά Κιστερκιανών μοναχών που έζησαν στην Αλγερία από τις αρχές των 90s μέχρι και την απαγωγή τους, το 1996, εμπνέει τον Ξαβιέ Μποβουά να υπογράψει μια χαμηλών τόνων αλλά υψηλών συγκινήσεων ελεγεία πάνω στα όρια της πίστης και των ανθρώπινων ιδανικών. Ένα ριψοκίνδυνο πολιτικά θέμα αντιμετωπίζεται με ψυχραιμία και πνευματική διαύγεια σε ένα φιλμ που κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο του Φεστιβάλ Καννών και το Σεζάρ Καλύτερης Ταινίας, συνιστώντας την σπουδαιότερη στιγμή στην μέχρι στιγμής καριέρα του Γάλλου δημιουργού. Η σκηνή του «Μυστικού Δείπνου» όπου οι μοναχοί ακούν την «Λίμνη των Κύκνων» πίνοντας κόκκινο κρασί λίγο πριν το αποτρόπαιο τέλος τους, δύσκολα διαγράφεται από την μνήμη. Κ.Θ.

91. ZERO DARK THIRTY (2012) της Κάθριν Μπίγκελοου

Με φόρα μετά το Όσκαρ Σκηνοθεσίας για το «The Hurt Locker» (δυστυχώς η μόνη γυναίκα που έχει κερδίσει στην κατηγορία) η Μπίγκελοου είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για να εξορύξει χαρακτήρες και φεμινισμό μέσα από ένα διαδικασιακό χρονικό μιας αντιτρομοκρατικής/δολοφονικής ενέργειας. Γιατί κατανοεί με κινηματογραφική εμβρίθεια τις ιδεολογικές εντάσεις που τεντώνουν το υλικό. Συνταρακτική περιπέτεια, βαρύ πολιτικό δράμα και έντεχνο, διαλεκτικό και εθνικό σινεμά πάνω στο Τραύμα, την Πολιτική και τους απόκληρους εναπομείναντες υπηρέτες της. Η.Δ.

90. Η ΨΥΧΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΩΜΑ (On Body and Soul, 2017) της Ίλντιγκο Ενιέντι

Λιτός ύμνος στον έρωτα που ανθεί και στα πιο άγονα μέρη, το φιλμ της Ενιέντι τυλίγει την συναισθηματική απομόνωση δύο μοναχικών εργαζομένων κάποιου σφαγείου της Βουδαπέστης σε ένα τραχύ και συνάμα αιθέριο παραμύθι που γιορτάζει την παραδοξότητα και το απίθανο σε κάθε του πλάνο. Από τις πιο παράξενα γοητευτικές ταινίες της πρόσφατης μνήμης, κέρδισε δικαιότατα Χρυσή Άρκτο στο Βερολίνο και μια υποψηφιότητα για ξενόγλωσσο Όσκαρ. Ν.Σ.

89. ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΙΛΗΣΟΥΜΕ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΕΒΙΝ (We Need to Talk About Kevin, 2011) της Λιν Ράμσεϊ

Ένα ανατριχιαστικό αλλά αβανταδόρικο premise μετουσιώνεται από τον σκηνοθετικό τσαμπουκά της Ράμσεϊ και το υποκριτικό εύρος της Τίλντα Σουίντον σε ένα συναισθηματικά φορτισμένο και εικαστικά άρτιο ψυχολογικό θρίλερ. Ή μήπως αυτό είναι απλά το καμουφλάζ για να ξετυλιχθεί επί οθόνης μια μηδενιστική και προβοκατόρικη ιστορία τρόμου, προορισμένη να αναστατώσει τα πιο σκοτεινά σημεία της ύπαρξης; Περήφανο εναλλακτικό tagline της ταινίας: «Αν νομίζεις ότι είναι δύσκολο να είσαι παντρεμένη με έναν άνδρα, δοκίμασε να γεννήσεις έναν». Κ.Θ.

88. ΚΑΛΠΑΖΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟ ΟΝΕΙΡΟ (The Rider, 2017) της Κλόι Ζάο

Χρυσή Αθηνά στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας Νύχτες Πρεμιέρας και βραβείο στο Δεκαπενθήμερο Σκηνοθετών του Φεστιβάλ Καννών για έναν διαυγή στοχασμό πάνω στα ιδεώδη και τις ψευδαισθήσεις που χαρακτηρίζουν κάθε έννοια περί ανδρισμού. Στη δεύτερη μόλις ταινία της, η κινεζικής καταγωγής σκηνοθέτιδα πραγματοποιεί ένα μικρό θαύμα, μιλώντας με συγκρατημένη συγκίνηση για πληγωμένους καουμπόηδες και μελαγχολικούς αναβάτες που ιππεύουν με μπόλικη περηφάνια στο πουθενά. Λ.Κ. 

87. AQUARIUS (2016) του Κλέμπερ Μεντόνσα Φίλιου

Στο πολυβραβευμένο δείγμα της πιο πειστικής σκηνοθετικής υπογραφής που ανέδειξε εσχάτως η Βραζιλία, το πορτρέτο μιας δυναμικής γυναίκας η οποία αρνείται να παραδώσει το σπίτι και το παρελθόν της στους καρχαρίες του real estate γίνεται ο ιδανικός καθρέφτης μιας κοινωνίας που αλλάζει με την επιτακτικότητα των άγριων οι οποίοι έρχονται να διώξουν τα ήμερα. Καταλυτικής σημασίας ερμηνεία από την Σόνια Μπράγκα σε μια ταινία-αποτύπωμα του σημερινού κόσμου. Ν.Σ.

86. A GHOST STORY (2017) του Ντέιβιντ Λόουερι

Σκανδαλωδώς απόν από τις επιλογές της -κάθε άλλο παρά εκλεκτικής- ελληνικής διανομής, το «A Ghost Story» είναι ένα βαθιά προσωπικό, επιτακτικά εσωστρεφές, βραδυφλεγές και μικρό (από άποψη προϋπολογισμού) φιλμ για την συντροφικότητα, τα στάδια της απώλειας και την κληρονομιά που αφήνουν οι άνθρωποι στον κόσμο μετά το πέρασμά τους από αυτόν. Ένα λευκό σεντόνι, δύο σπαραχτικές ερμηνείες και μια σειρά από στοιχειωτικής ομορφιάς τετράγωνα κάδρα είναι αρκετά για να παρασύρουν σε μια αποστομοτική και εν τέλει παραδόξως ανακουφιστική ιστορία φαντασμάτων η οποία απέχει παρασάγγας από το είδος των ταινιών τρόμου. Κ.Θ.

85. AMERICAN HONEY (2016)  της Άντρεα Άρνολντ

Αλήτικη και επική ταινία δρόμου, με προσχηματική πλοκή που μοιάζει με εκτενή αυτοσχεδιασμό και μια σκηνοθεσία-καμικάζι η οποία αδειάζει στην οθόνη ένα χείμαρρο εικόνων και ήχων, το «American Honey» μοιάζει με ένα γοητευτικό, σίγουρα ανοικονόμητο αλλά εν τέλει κερδισμένο κινηματογραφικό ρίσκο. Έχοντας στο επίκεντρο μια 19χρονη που ακολουθεί την περιοδεία μιας νεαρής ομάδας πλανόδιων από πολιτεία σε πολιτεία, η Άρνολντ «ζωγραφίζει», με αεικίνητη κάμερα στο χέρι, έναν ζωντανό ιμπρεσιονιστικό πίνακα από έντονα κοντράστ, ζωηρά χρώματα, παστέλ αποχρώσεις και φαντασμαγορικές μεταμορφώσεις μιας μεσοδυτικής Αμερικής. Λ.Κ.

84. LAND OF PLENTY (Jauja, 2014) του Λισάντρο Αλόνσο

Το slow cinema του 21ου αιώνα καλωσορίζει έναν ηθοποιό διεθνούς ακτινοβολίας και μαζί πορεύονται προς ένα καλλιτεχνικό γουέστερν όπου η άγρια ομορφιά της Παταγονίας συναντά τους Χέρτζογκ και Λιντς. Ευτυχής συγκυρία όπου ένας σκηνοθέτης σκληροπυρηνικής φόρμας μεγαλώνει το εύρος του σινεμά του χωρίς να προδίδει τις αρχές του, παρουσιάζοντας ένα γοητευτικό αίνιγμα κατά του ιμπεριαλισμού, όπου άνθρωπος και φύση αντιτίθενται με σθένος σε αυτόν. Τ.Μ.

83. ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ (L' Avenir, 2016) της Μία Χάνσεν Λαβ 

Με μέγιστη ερμηνευτική σύμμαχο την Ιζαμπέλ Ιπέρ, μια από τις σκηνοθετικές πρωταγωνίστριες της δεκαετίας υπέγραψε ένα υπόδειγμα ενήλικου σινεμά με αφορμή την υπαρξιακή διαδρομή μιας ιδεαλίστριας γυναίκας που ενώ κατόρθωνε πάντα να εξηγεί αλάνθαστα τα θεμελιώδη φιλοσοφικά ερωτήματα των άλλων, δυσκολεύεται τώρα να δώσει ξεκάθαρες αποκρίσεις στις ερωτήσεις που έρχεται ξαφνικά να της απευθύνει η δική της ζωή. Λ.Κ.

82. SENNA (2010) του Ασίφ Καπάντια

Αρκεί να ξέρεις την ιστορία του πιο σημαδιακού θανάτου στον σύγχρονο αθλητισμό. Από εκεί κι έπειτα ο Καπάντια, όπως πάντα μέσα από λόγια οικείων, home videos και όψεις του βιογραφούμενου, διακλαδίζει το μωσαϊκό μιας εποχής, το ανάγλυφο ενός χαρακτήρα γεννημένου να ζήσει και να πεθάνει σαν αστραπή και την τραγική ειρωνεία ενός θεϊκού αγγίγματος που εμπεριέχει την κατάρα. Που θα σε κάνει Θρύλο, αλλά δεν θα μας λείπεις λιγότερο γι’ αυτό. Η.Δ.

81. BIRDMAN ή Η ΑΠΡΟΣΜΕΝΗ ΑΡΕΤΗ ΤΗΣ ΑΦΕΛΕΙΑΣ (Birdman, 2014) του Αλεχάντρο Γκονζάλες Ιναρίτου

«Όλος ο κόσμος μια σκηνή και οι άντρες και οι γυναίκες απλοί ηθοποιοί» λέει ο Σαίξπηρ, ο Ιναρίτου το παίρνει κυριολεκτικά και, μέσα από τα παθήματα ενός κινηματογραφικού σταρ που κάνει το ντεμπούτο του στο θέατρο, στήνει μια παράσταση για τα μικρά και τα μεγάλα, τα σχετικά με την ανθρώπινη κατάσταση, αξιοποιεί τα εξωκινηματογραφικά κοινά του Μάικλ Κίτον με τον ήρωα, σημειώνει οσκαρικό θρίαμβο και, μαζί με το «The Revenant», που θα έρθει δύο χρόνια μετά, επικυρώνει τη δημιουργική ωριμότητά του. Γ.Β.

80. ΤΑ ΜΥΘΙΚΑ ΠΛΑΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΟΤΟΥ (Beasts Of The Southern Wild, 2012) του Μπεν Ζάιτλιν

Ατόφια έμπνευση, καθαρή συγκίνηση, μαγικός ρεαλισμός μετουσιώνουν το κινηματογραφικό ντεμπούτο του Μπεν Ζάιτλιν σε μία υπερβατική στιγμή μεγαλόκαρδου σινεμά. Με έμπνευση τις καταστροφικές συνέπειες του τυφώνα Κατρίνα και τη συγκλονιστική ερμηνεία της 6χρονης Κουβενζανέ Γουάλις, τα «μαγικά πλάσματα» αποτυπώνουν στο πανί την αχαλίνωτη φαντασία της παιδικής ηλικίας, ζωντανεύουν γλαφυρά την απειλή του τέλους και προσφέρουν αυθεντική ελπίδα. Σινεμά ανθρωπιάς και αγνής καλλιτεχνικής ανάτασης. Π.Γκ.

79. Η ΔΙΑΔΟΧΗ (Hereditary, 2018) του Άρι Άστερ

Όπως ένας τερμίτης που σιγοτρώει ακόμη και το πιο ανθεκτικό ξύλινο υλικό, έτσι και μια καλή ταινία τρόμου δουλεύει διαβρωτικά στο αχαρτογράφητο εσωτερικό των θεατών. Με το εντυπωσιακό του ντεμπούτο, ο αμερικανικής καταγωγής Άρι Άστερ φιλοδοξεί να πετύχει έναν αντίκτυπο ανάλογο με εκείνο που είχαν καταφέρει κλασικές δημιουργίες-τερμίτες όπως η «Λάμψη» (1980) του Κιούμπρικ, το «Μετά τα Μεσάνυχτα» (1973) του Ρεγκ, το «Μωρό της Ρόζμαρι» (1968) του Πολάνσκι ή ο «Εξορκιστής» (1973) του Φρίντκιν. Η «Διαδοχή» μεταχειρίζεται άφοβα ιδιαίτερα σκοτεινές έννοιες της ανθρώπινης κατάστασης και σκάβει όλο και πιο βαθιά μέσα τους. Το μεγαλύτερο κατόρθωμά της είναι ότι παρασύρει χωρίς αντίσταση τους θεατές σε ένα πνιγηρό ψυχόδραμα-παρομοίωση πάνω στις μεταδοτικές «νόσους» των οικογενειακών δεσμών. Λ.Κ.

78. Η ΜΑΓΙΣΣΑ (The Witch, 2015) του Ρόμπερτ Έγκερς

Ανατριχιαστική τομή στη λαογραφία και τη νοσηρότητα των κλασικών παραμυθιών, αυτό το μυστικιστικό φιλμ υποτάσσει τα αναγνωρίσιμα κλισέ τρόμου, δανείζεται την οπτική λιτότητα του Μπέργκμαν και απογειώνεται ως φεμινιστικό μανιφέστο. Η βλάσφημη παραβολή του Έγκερς, στέρεα δομημένη γύρω από την τυραννική επιβολή των οικογενειακών κανόνων και της θρησκευτικής προκατάληψης, ενοχλεί γιατί υπενθυμίζει την κόντρα παλαιού – νέου και μένει αξέχαστη ως μία από τις καλύτερες ταινίες τρόμου της δεκαετίας. Π.Γκ.

77.  BANKSY: Η ΤΕΧΝΗ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ (Exit Through the Gift Shop, 2010) του Banksy

Στις αρχές της δεκαετίας ο διασημότερος street artist στον κόσμο συναρμολόγησε μια περίτεχνη ωρολογιακή βόμβα υπό μορφή ντοκιμαντέρ που έφτασε μέχρι τα Όσκαρ, πετώντας πίσω του για προσάναμμα ένα άσβεστο meta σχόλιο πάνω στην ουσία της τέχνης, της καλλιτεχνικής αξίας και της εμπορευματοποίησής της στα χρόνια του ύστερου καπιταλισμού. Ν.Σ.

76. CAROL (2015) του Τοντ Χέινς

Ανάμεσα στα κοινωνικά προσωπεία που πρέπει να φορεθούν και στις κρυμμένες επιθυμίες που αγωνιούν να εκδηλωθούν, ο Χέινς χωρά έναν σχεδόν ελεγειακό στοχασμό πάνω στην απελευθερωτική δύναμη του έρωτα και την επίτευξη της αυτογνωσίας μέσα από την εμπειρία της σεξουαλικότητας. Επιτυγχάνοντας σπάνια ερμηνευτική χημεία μεταξύ τους, η Κέιτ Μπλάνσετ και η Ρούνεϊ Μάρα γίνονται τα λαμπρότερα στολίδια ενός αρχοντικά συναισθηματικού φιλμ-διασκευής σε βιβλίο της Πατρίσια Χάισμιθ. Λ.Κ.

75. TOY STORY 3 (2010) του Λι Άνκριτς

Διαρκές παιχνίδισμα με το σινεμά των ειδών, βολές κατά του ολοκληρωτισμού, μοτίβα που κυμαίνονται από αυτό της συντροφιάς, που διατρέχει όλη τη σειρά,  ως εκείνο της αποδοχής του θανάτου (στην πιο σκοτεινή σκηνή που είδαμε ποτέ σε παιδικό animation), σπαρταριστοί περιφερειακοί χαρακτήρες, ο Τότορο σε χαρακτηριστικό cameo, τρυφερές χειρονομίες και δύσκολοι αποχαιρετισμοί. Αυτά κι άλλα πολλά αρκούν για να παραδεχτείς ότι η Pixar είναι δικαιολογημένα ο κυρίαρχος παιδαγωγός των ημερών μας. Αφού σκουπίσεις πρώτα τα δάκρυα σου. Γ.Β.

74. LADY BIRD (2017) της Γκρέτα Γκέργουιγκ

Η τρυφερότητα πρωταγωνιστεί σε κάθε πλάνο μιας κατ’ επίφασιν μετριοπαθούς νεανικής δημιουργίας που δεν διεκδικεί δάφνες πρωτοτυπίας, καθώς παραλλάσσει ένα γνώριμο αφηγηματικό μοτίβο του σινεμά. Όμως πίσω από το συνειδησιακό ταξίδι της ηρωίδας από τις αίθουσες του σχολείου της και την προαστιακή ρουτίνα της πόλης της κατευθείαν στην αυτογνωσία και την εξερεύνηση ενός ευρύτερου κόσμου, υπάρχει κάτι περισσότερο: μια εμπεδωμένη αντίληψη της αληθινής ζωής που μεταφράζει οτιδήποτε καταλήγει στην οθόνη σε κάτι απόλυτα ειλικρινές. Λ.Κ.

73. ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΠΟΥ ΕΞΑΦΑΝΙΣΤΗΚΕ (Gone Girl, 2014) του Ντέιβιντ Φίντσερ

Το «Gone Girl» μιλά για την απώλεια της προσωπικότητας σε μια εποχή που η ιδιωτικότητα έχει καταργηθεί και όλοι (νομίζουν πως) ξέρουν τα πάντα για όλους. Και, ακόμα περισσότερο, για την απώλεια της προσωπικότητας μέσα σε μια ερωτική σχέση, κάτι που το απομακρύνει από την ασφαλή δικλείδα του αποστασιοποιημένου, κοινωνιολογικού δοκιμίου  και του δίνει έναν εκρηκτικό, σχεδόν βιωματικό χαρακτήρα. Κορυφώνει έτσι την δυνατή πλην, δυστυχώς,  ολιγάριθμη κινηματογραφική παρουσία του Φίντσερ μέσα στη δεκαετία. Γ.Β.

72. ΣΕ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ (It Follows, 2014)  του Ντέιβιντ Ρόμπερτ Μίτσελ

Βραδυφλεγές, όπως ένας ατέλειωτος εφιάλτης, από τον οποίο όσο και να τσιμπηθείς αδυνατείς να ξυπνήσεις, το ατμοσφαιρικό φιλμ βρίσκει τέλειο τοπίο δράσης στο «μετα-αποκαλυπτικό» Ντιτρόιτ της οικονομικής κρίσης και στήνει τρόμο περιωπής πάνω σε ένα θαυμάσιο μέσα στην απλότητά του εύρημα. Το διαρκώς (επαν)ερχόμενο κακό μπορεί να διαβαστεί ως το επώδυνο καλωσόρισμα της ενήλικης ζωής, από τη στιγμή που «γεννιέται» με τη σεξουαλική πράξη μέχρι το αναπόφευκτο τέλος της. Γ.Β.

71. ΚΑΠΟΤΕ ΣΤΟ…ΧΟΛΙΓΟΥΝΤ (Once Upon a Time in...Hollywood, 2019) του Κουέντιν Ταραντίνο

Με την 9η ταινία του, ο Ταραντίνο ταξιδεύει στο Λος Άντζελες του 1969, αναβιώνει θριαμβευτικά την αναλογική εποχή του σινεμά και προσφέρει μια αναθεωρητική απάντηση στην Ιστορία μέσα από τη νίκη της φιλμικής ψευδαίσθησης έναντι της πραγματικότητας και την ικανότητα του κινηματογράφου να αλλάζει κατά βούληση και να διαστρεβλώνει με ευπρόσδεκτη αυθάδεια την αλήθεια. Λ.Κ.

70. ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΟΥ ΦΟΙΝΙΚΑ (Phoenix, 2014) του Κρίστιαν Πέτζολντ

Ένας από τους πιο ενδιαφέροντες σκηνοθέτες του νέου γερμανικού σινεμά τοποθέτησε στο μεταπολεμικό Βερολίνο μια παραλλαγή στον χιτσκοκικό «Δεσμώτη του Ιλίγγου» και ταυτόχρονα μια πολυδιάστατη ιστορία αγάπης, εξαπάτησης και εκδίκησης. Το «Phoenix» είναι η επώδυνη διαδρομή μιας τσακισμένης γυναίκας η οποία προσπαθεί να επανεφεύρει τον εαυτό της σχεδόν εκ του μηδενός καθώς μια ολόκληρη χώρα επιχειρεί να σβήσει τα τραύματα του πρόσφατου παρελθόντος της και να ορίσει εκ νέου την ταυτότητά της. Και μόλις το δράμα αγγίξει την κορύφωσή του, η ταινία καταλήγει σε ένα από τα ωραιότερα φινάλε που είδαμε πρόσφατα στο σινεμά. Λ.Κ.

69. ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ (Boyhood, 2014) του Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ

Με την αφήγηση επικεντρωμένη στην εξελικτική πορεία που διανύει εσωτερικά και εξωτερικά ένα αγόρι, καθώς το παρατηρούμε να μεγαλώνει από τα 6 έως τα 18, όσα δηλαδή και τα χρόνια που χρειάστηκε ο σκηνοθέτης για να ολοκληρώσει την ταινία του, το «Boyhood» ξεπερνά το προφανές ενός σπάνιου κινηματογραφικού επιτεύγματος και γίνεται ένα εκτενές και πλήρως ανεπιτήδευτο home movie. Οι δείκτες του ρολογιού «γράφουν» ρεαλιστικότερα από ποτέ πάνω στα πρόσωπα των συντελεστών και μια φαινομενικά κοινότοπη ιστορία ενηλικίωσης μετατρέπεται σε παραβολή για τη διαδικασία της ύπαρξης ως μια αέναη τελετουργία μεταμόρφωσης, προσαρμογής και διαρκούς αυτοπροσδιορισμού. Λ.Κ.

68. NO HOME MOVIE (2015) της Σαντάλ Ακερμάν

Πιστή σε ένα σινεμά που επιτρέπει την πειραματική διάθεση στην αφηγηματική φόρμα, η θρυλική, πρωτοπόρος Σαντάλ Ακερμάν καταγράφει στην τελευταία – μοιραία - ταινία της το ιδιωτικό και συλλαμβάνει το οικουμενικό. Μέσα από άμεσες, ειλικρινείς συζητήσεις με την πολυαγαπημένη μητέρα της, λίγους μήνες πριν πεθάνει, η Ακερμάν ορίζει ως πατρίδα την επαφή και καταργεί το χώρο και την απόσταση, τόσο με τους οικείους όσο και με το ανοίκειο κοινό. Π.Γκ.

67. SKYFALL (2012) του Σαμ Μέντες

Το πρώτο Μποντ από δημιουργό ολκής είναι μια «ρηξικέλευθα συντηρητική» ταινία, ανατρέχοντας σε μια εποχή που η τέχνη, η μνήμη και η έννοια της πατρίδας είναι αμόλυντα από τον μανιχαϊσμό του κυρίαρχου ρεύματος. Έρχεται κάποτε μια στιγμή που θα χρειαστεί να κάψεις το σπίτι σου προκειμένου να το σώσεις, μοιάζει να λέει, κι ένας τρωτός στις σφαίρες και την απώλεια 007 στέκει στην προμετωπίδα μιας ταινίας που εξυμνεί την αγγλικότητα άλλα και διευρύνει τα όρια των ειδών του κινηματογράφου. Η.Δ.

66. ΧΩΡΙΣ ΑΓΑΠΗ (Nelyubov, 2017) του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ

Οι προσπάθειες ανεύρεσης ενός μικρού αγοριού που αγνοείται αποτυγχάνουν παταγωδώς στο βραβευμένο από το Φεστιβάλ Καννών φιλμ του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ, όπως ακριβώς και κάθε απόπειρα εντοπισμού της αγάπης στις ζωές των ηρώων του. Από το ντεκουπάζ ακριβείας, την αψεγάδιαστη φωτογραφία και γενικά την υποδειγματική οπτική αφήγηση, στο «Χωρίς Αγάπη» η εικόνα έχει ρόλο πρωταγωνιστή και είναι εκείνη που κατευθύνει την δραματουργία στα ψυχρά, πνιγηρά και δυσοίωνα μονοπάτια της ανθρώπινης παθογένειας. Κ.Θ.

65. Ο ΔΟΥΚΑΣ ΤΗΣ ΒΟΥΡΓΟΥΝΔΙΑΣ (The Duke of Burgundy, 2014) του Πίτερ Στρίκλαντ

Ταγμένος στο σινεμά του φανταστικού των 70s και με μια ερωτική ρετρό αισθητική που υποδηλώνει πως οι διονυσιακές αποχρώσεις του συγκεκριμένου είδους παρήγαγαν μια εικόνα πιο ελεύθερη από τη σημερινή, ο βρετανός Στρίκλαντ μοιάζει να έρχεται από το μέλλον αν και τιμά τελετουργικά το παρελθόν. Στην πιο ολοκληρωμένη ταινία της αξιοσημείωτης φιλμογραφίας του συνδέει τις δυο πλευρές του σαδομαζοχισμού με τις πεταλούδες, παρουσιάζοντας ένα φιλμικό έδεσμα προς τέρψιν των αισθήσεών μας. Τ.Μ.

64. ΣΙΩΠΗ (Silence, 2016) του Μάρτιν Σκορσέζε

Στη «Σιωπή» ο Σκορσέζε ξανασυναντά τον γνώριμο κινηματογραφικό του κόσμο, εκείνον στον οποίο ο αμαρτωλός συνυπάρχει με τον ενάρετο και η πτώση δεν είναι παρά μια ανάληψη προς την αυτογνωσία. Αντίθετα όμως με τον «Τελευταίο Πειρασμό», στον οποίο το δράμα έγκειται στην απεγνωσμένη προσπάθεια ενός ανθρώπου να αποποιηθεί τον θεϊκό του προορισμό, η «Σιωπή» αναποδογυρίζει τη συνθήκη και μεταμορφώνει την τραγική ιστορία του πάτερ Ροντρίγκεζ στην παραδοχή ενός λανθάνοντος Μεσσία ότι δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένας αδύναμος θνητός, που για να βρει τον δρόμο στην αιώνια ζωή θα πρέπει να θυσιάσει την επίγεια. Λ.Κ.

63. ZΑΜΑ (2017) της Λουκρέσια Μαρτέλ

Θυμίζοντας τις παραισθησιογόνες κινηματογραφικές περιπλανήσεις του Βέρνερ Χέρτζογκ στις ζούγκλες του «Αγκίρε», η πολυβραβευμένη ταινία της σπουδαίας Αργεντίνας δημιουργού αποτελεί έναν αφορισμό της αποικιοκρατίας και μια ονειρική σπουδή πάνω στην αδράνεια και την απραξία, την τυραννία των προσδοκιών, την αγωνία του χρόνου και τον φόβο της απώλειας του εαυτού. Ο θεατής που ακολουθεί το παράξενο ταξίδι του «Ζάμα» είναι προορισμένος να ανταμειφθεί. Λ.Κ.

62. ΚΛΕΦΤΕΣ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑΤΩΝ (Shoplifters, 2018) του Χιροκάζου Κόρε-Έντα

Μέσα από μια οικογένεια φτωχοδιάβολων που περιμαζεύει ένα περιπλανώμενο κοριτσάκι, ο αφοσιωμένος ανατόμος των πολύπλοκων ενδοοικογενειακών δυναμικών μας θυμίζει πως εκείνο που έχει σημασία είναι να αγαπάς. Εξετάζοντας με μειλιχιότητα τα όρια του δικαίου και της ηθικής, και αντιμετωπίζοντας τη νομοτελειακή παραμονή των ηρώων του στο κοινωνικό περιθώριο με όρους ήπιας τραγικότητας, ο σημαντικός Ιάπωνας δημιουργός κέρδισε πρώτα τις καρδιές μας και έπειτα - σαν επιστέγασμα - τον Χρυσό Φοίνικα. Ν.Σ.

61. ΜΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΚΟΜΑ (Another Year, 2010) του Μάικ Λι

Μια ανατομία της αγγλικής αστικής ψυχής, του στομωμένου συναισθήματος, της σμπαραλιασμένης εκφοράς, της κατάρας του stiff upper lip. Με την δίκοπη συγγραφική φαλτσέτα του αναντικατάστατου Μάικ Λι να είναι σταγμένη από το δηλητήριο της επίκρισης αλλά και το ελιξίριο της αγάπης που έχει φυλαγμένο για τους ανθρώπους του. Από τον Τσέχοφ ως τους μεγάλους Σκανδιναβούς του σινεμά και του θεάτρου, εδώ παρατίθεται μια ύστερη εγγλέζικη απόκριση. Η.Δ.

60. INCEPTION (2010) του Κρίστοφερ Νόλαν

Η κατασκοπευτική περιπέτεια φαντασίας του Κρίστοφερ Νόλαν είναι ένα θεαματικό κινηματογραφικό επίτευγμα που αναλύει τις ψυχαγωγικές αρετές του εμπορικού σινεμά με  δημιουργικό οίστρο. Όσο το «Je Ne Regrette Rien» της Εντίθ Πιάφ στοιχειώνει τον Λεονάρντο Ντι Κάπριο και τα οργιαστικά εφέ κάμπτουν κυριολεκτικά και μεταφορικά αισθήματα και δράση, τόσο ο Νόλαν μας βυθίζει σε ένα παιχνίδι με το υποσυνείδητο και μεταμφιέζει ένα ρομάντσο σε ένα τολμηρό, ονειρικό (και ονειρώδες) μπλοκμπάστερ. Π.Γκ.

59. FRANCES HA (2012) του Νόα Μπάουμπακ

Σχεδόν χειροποίητο ως παραγωγή, γεμάτο κινηματογραφόφιλα κλεισίματα του ματιού, το φιλμ διατηρεί μια ευπρόσδεκτη ανάλαφρη διάθεση ακόμη και στις πιο μελαγχολικές του στιγμές, είναι παιχνιδιάρικα σκηνοθετημένο και ερμηνευμένο και περιέχει μερικά από τα πιο ζωντανά κομμάτια διαλόγου που έχουν ακουστεί τελευταία στο σινεμά. Επιπλέον αναλαμβάνει τις (καλύτερες) συστάσεις με το ταλέντο της πρωταγωνίστριας και συν-σεναριογράφου του, Γκρέτα Γκέργουιγκ, η οποία εδώ βρίσκει τον προσωπικό καλλιτεχνικό δρόμο που θα την οδηγούσε στις μετέπειτα επιτυχίες του «Lady Bird» και «Μικρές Κυρίες». Λ.Κ.

58. ΔΕΝ ΕΙΜΑΙ Ο ΝΕΓΡΟΣ ΣΟΥ (I Am Not Your Negro, 2016) του Ραούλ Πεκ

Σε καιρούς που η Δύση αμπαρώνεται ξανά πίσω από ρατσιστικές και μισαλλόδοξες λογικές και η έννοια του επίκαιρου λιώνει στον δημόσιο λόγο σαν κοινότοπη καραμέλα, το πολυβραβευμένο ντοκιμαντέρ εκπέμπει την σαρωτικής διαύγειας διαλεκτική του κορυφαίου συγγραφέα και διανοητή Τζέιμς Μπόλντουιν για να γίνει το σχεδόν επιβεβλημένο μάθημα (αμερικανικής, αλλά και όχι μόνο) Ιστορίας που οφείλουμε στους εαυτούς μας και στις γενιές που θα ακολουθήσουν. Ν.Σ.

57. Η ΖΩΗ ΤΗΣ ΑΝΤΕΛ (Blue is the Warmest Color, 2013) του Αμπντελατίφ Κεσίς

Η ζωή μετά την «Αντέλ» έμελλε να καταβαραθρώσει τον Κεσίς χλωμιάζοντας τα χρώματα με τα οποία βάφτηκε η μεγαλύτερη επιτυχία της καριέρας του. Ωστόσο στην προ #metoo εποχή ο Χρυσός Φοίνικας του 2013 πρόλαβε να γίνει έμβλημα του queer σινεμά και να αγαπηθεί για την tour de force ματιά του πάνω στο ερωτικό ξύπνημα και όσα το ακολουθούν. Κι αν οι επόμενες δύο ταινίες του Γαλλοτυνήσιου σκηνοθέτη («Μεκτούβ, Αγάπη μου») ώθησαν την «Αντέλ» ένα βήμα εγγύτερα στο να αντιμετωπιστεί ως τυπικό δείγμα male gaze που φορτίζει το ντιμπέιτ πάνω στα όρια του δημιουργού, παραμένει ένα φιλμ που στον καιρό του διεκδίκησε και πήρε το μάξιμουμ. Ν.Σ.

56. ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΦΟΡΕΣ (Le Quattro Volte, 2010) του Μικελάντζελο Φραμαρτίνο

Τη χρονιά που οι Κάννες τίμησαν το υπερβατικό σινεμά του Απιτσατπόνγκ Βιρασετάκουν, ένας σκηνοθέτης παρουσίαζε τη δική του οπτική πάνω στη μετεμψύχωση έχοντας ως βάση του τον Πυθαγόρα και ως χώρο δράσης ένα χωριό της Νότιας Ιταλίας, κοντά στο σημείο που έδρασε ο Σάμιος φιλόσοφος. Οπτικά μεγαλοπρεπές, εξόχως χιουμοριστικό και γλυκόπικρο, το φιλμ του Φραμαρτίνο είναι ένα σύγχρονο ποίημα για τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση, απαραίτητο όσο αυτή σταδιακά διαλύεται. Τ.Μ.

55 ΔΙΚΟΣ ΤΗΣ (Her, 2013) του Σπάικ Τζόουνζ

Μεταμοντέρνος παραμυθάς και λάτρης του παράδοξου, ο Τζόουνζ μετατρέπει την εξιστόρηση ενός τρελού έρωτα μεταξύ ενός άντρα και μιας σαγηνευτικής, πλην άυλης ιδέας σε ένα χιμαιρικό love story με το οποίο εύκολα μπορεί κανείς να βρει σημεία ταύτισης. Όχι μόνο επειδή αντικατοπτρίζει ανησυχίες του παρόντος, αλλά επειδή στηρίζεται σε διαχρονικά ερωτήματα πάνω στις έννοιες της αγάπης, της συντροφικότητας, της δέσμευσης και της επίκλησης για λίγη οικειότητα σε μια ραγδαία αναπτυσσόμενη τεχνολογικά εποχή. Λ.Κ.

54. Η ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ (Bacalaureat, 2016) του Κριστιάν Μουντζίου

Αταλάντευτος στο δρόμο των υποδειγματικών δραμάτων που μας έχει συνηθίσει, ο επιφανέστερος εκπρόσωπος του νέου ρουμανικού σινεμά καταβυθίζεται με αποστομωτική ωριμότητα στις γκρίζες ζώνες της ηθικής, του δικαίου και των προβεβλημένων γονεϊκών επιθυμιών, αντικατοπτρίζοντας μια κοινωνία αδύναμη να απαλλαγεί από τις στρεβλώσεις της εποχής Τσαουσέσκου μέσα από τις απόπειρες ενός πατέρα να διασφαλίσει την επιτυχία της κόρης του στις εξετάσεις. Ν.Σ.

53. ΤHE FLORIDA PROJECT (2017) του Σον Μπέικερ

Με έναν προϋπολογισμό-ανέκδοτο για τα αμερικανικά δεδομένα, με το iphone του «Tangerine» να δίνει την θέση του σε φιλμ 35 χιλιοστών και με την πρωτοεμφανιζόμενη Μπρούκλιν Πρινς να παραδίδει την καλύτερη παιδική ερμηνεία της δεκαετίας, ο Σον Μπέικερ τέσταρε με το «Florida Project» τα όρια του guerrilla cinema, παραδίδοντας τελικά ένα υπόδειγμα σύγχρονου και επιδραστικού σινεμά βεριτέ, ένα μικρό κομμάτι αληθινής ζωής το οποίο δικαιωματικά περπάτησε μέχρι και στο κόκκινο χαλί των Όσκαρ. Κ.Θ.

52. ΕΜΦΥΤΟ ΕΛΑΤΤΩΜΑ (Inherent Vice, 2014) του Πολ Τόμας Άντερσον

Εκθαμβωτικά φωτογραφημένο και γυρισμένο έτσι ώστε να μοιάζει σε σημεία με ένα πυρετικό όνειρο, το μοντέρνο νουάρ του Άντερσον απλώνεται στην οθόνη σαν όμορφη μέθη από τεχνικολόρ χρώματα και ναρκωτικές αναθυμιάσεις αλλοτινών καιρών. Η κινηματογραφική διασκευή στο ομότιτλο βιβλίο του Τόμας Πίντσον επιφυλάσσει μια διάχυτη μελαγχολία για ένα είδος οριστικού τέλους της αθωότητας που φάνηκε να έχει συντελεστεί, όχι μόνο για την Αμερική αλλά για τον κόσμο ολόκληρο, και από το οποίο φαίνεται να προσέφερε πρόσκαιρο διάλειμμα η γλυκιά παραίσθηση των sixties. Λ.Κ.

51. ΤΟ ΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΠΟΥ ΦΛΕΓΕΤΑΙ (Portrait de la Jeune Fille en Feu, 2019) της Σελίν Σιαμά

Η απόλυτη φεμινιστική ταινία της δεκαετίας παίρνει ως αφορμή την ιστορία αγάπης μεταξύ δύο γυναικών στην Βρετάνη του 18ου αιώνα για να υμνήσει αφενός την γυναικεία φύση και την ευφορία του έρωτα και για να καταγγείλει αφετέρου την αδικία και την καταπίεση που έχουν υποστεί ανά τους αιώνες οι γυναίκες. Η Σιαμά, σε ένα σκηνοθετικό tour de force, στήνει την ταινία της γύρω από μια αόρατη αλλά συνεχώς παρούσα χορογραφία, παίρνει σοβαρά κινηματογραφικά ρίσκα για τα οποία δικαιώνεται και διατηρώντας τον απόλυτο έλεγχο των εργαλείων που χρησιμοποιεί, προσφέρει εν τέλει σινεμά υψηλού επιπέδου - κάτι που στις μέρες μας φαντάζει ακριβοθώρητο Κ.Θ.

50 ΜΕΛΑΓΧΟΛΙΑ (Melancholia, 2011) του Λαρς φον Τρίερ

Ο Τρίερ αγωνιά για το τέλος του κόσμου και εντελώς ειρωνικά δημιουργεί μία παραβολή για τους γαμήλιους δεσμούς και τα οικογενειακά δεσμά που είναι ικανά να μας λυτρώσουν. Η «Μελαγχολία» παρατηρεί την τρομερή επιβράδυνση του χρόνου καλλιγραφώντας την κατάθλιψη (των χαρακτήρων όσο και του σκηνοθέτη), και στις αρχές μιας δεκαετίας όπου όλα άλλαξαν σε παγκόσμια κλίμακα παρατηρεί τις μετωπικές συγκρούσεις (ανθρώπων και πλανητών) λίγο πριν το τέλος. Άρα και λίγο πριν τη νέα αρχή. Π.Γκ.

49. ΤΡΕΞΕ! (Get Out, 2017), του Τζόρνταν Πιλ

Σε μια εποχή που blockbusters βγάζουν δισεκατομμύρια και ξεχνιούνται μετά από λίγους μήνες, το «Τρέξε!» βγήκε τον Ιανουάριο του 2017, δεν σταμάτησε να συζητιέται ως τα Όσκαρ της επόμενης χρονιάς (όπου κέρδισε το αγαλματίδιο Πρωτότυπου Σεναρίου) και η κληρονομιά του παραμένει ισχυρή ως σήμερα. Υπόδειγμα σύγχρονου τρόμου, με ταξικές προεκτάσεις και δηκτικό χιούμορ το οποίο στόχευε κατευθείαν στη λύση που κατέφυγε η ελίτ των ΗΠΑ για να φανεί πιο προοδευτική: την πολιτική ορθότητα. Τ.Μ.

47. IDA (2013) του Πάβελ Παβλικόφσκι

Ανά στιγμές πλήρης ραγδαίας κινηματογραφικότητας (δες ένα αξέχαστο φαντασματικό ξενοδοχείο απόηχων soviet pop και Τζον Κολτρέιν!) και ταυτόχρονα μια συνολική πρόθεση / άποψη σινεμά σφιχτού, οικονομικού, εκρηγνυόμενου, η «Ida» περπατάει διακριτικά ανάμεσα στις χώρες του Βισκόντι και του Κισλόφσκι, βοά την αριστοκρατία του πλάνου της και καταφθάνει ολόφωτα στην γνήσια και τόσο συναισθηματική θεολογία της. Η.Δ.

47. Ο ΕΜΠΟΡΑΚΟΣ (The Salesman, 2016) του Ασγκάρ Φαραντί

Ελάχιστοι σήμερα μπορούν να κάνουν σινεμά που από την ισχνότερη καθημερινή λεπτομέρεια μπορεί να στοχαστεί πάνω σε αναγωγές και ηθική συνέπεια. Ο Ασγκάρ Φαραντί είναι ίσως ο πιο περιεκτικός απ’ όλους τους. Η πιο λεπτή κοπίδα είναι κι αυτή που μπορεί να κόψει περισσότερο, ισχυρίζεται. Στην ιστορία ενός δυστυχήματος, η ταινία θα τοιχογραφήσει από την σχέση τέχνης και ζωής μέχρι την προσωπογραφία μιας κοινωνίας και τα εξαντλημένα όρια της πατριαρχίας. Η.Δ.

46. ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΤΟ ΠΟΔΗΛΑΤΟ (The Kid With a Bike, 2011) των Ζαν-Πιερ και Λικ Νταρντέν

Με οδηγό την ανθρωπιά, και στο δρόμο που έχει χαράξει το χαρακτηριστικό νατουραλιστικό τους ύφος, οι βελγικής καταγωγής Νταρντέν ακολουθούν μία τρυφερή ιστορία ενηλικίωσης. Με ήρωα ένα παιδί που τον έχει εγκαταλείψει ο πατέρας του χωρίς εξηγήσεις (ιδανικός ο 11χρονος Τομάς Ντορέ στο ρόλο του Σιρίλ), αναδεικνύουν τα αδιέξοδα της εφηβείας και υπογραμμίζουν έντονα πως η οργή είναι συμπεριφοριολογικός απότοκος μιας κοινωνίας που απορρίπτει. Μέγα βραβείο στο Φεστιβάλ Καννών. Π.Γκ.

45. 45 ΧΡΟΝΙΑ (45 Years, 2015) του Άντριου Χέιγκ

Με τον ίδιο ψύχραιμα παρατηρητικό που σύστησε στο «Weekend», ο Χέιγκ πλαισιώνει κι εδώ δυο χαρακτήρες οι οποίοι φαντάζουν ευκόλως αναγνωρίσιμοι, όμως κρύβουν διαστάσεις που δεν γίνονται άμεσα ορατές διά γυμνού οφθαλμού. Όπως τα πλημμυρισμένα από εμπειρία βλέμματα που απευθύνει η Σάρλοτ Ράμπλινγκ, έτσι και ολόκληρη η ταινία γνωρίζει καλά ότι η ουσία βρίσκεται κρυμμένη κάτω από τις επιφάνειες των πραγμάτων και πίσω από τις σιωπές. Ο Άντριου Χέιγκ γίνεται κι εδώ έξοχος υπηρέτης ενός γνήσια ανθρώπινου σινεμά. Λ.Κ.

44. Ο ΑΣΤΑΚΟΣ (The Lobster, 2015) του Γιώργου Λάνθιμου

Μπορεί πλέον να αναγνωρίζεται ως αξιοσέβαστο μέλος της σκηνοθετικής ελίτ και ο «Κυνόδοντας» να αποτελεί σημείο αναφοράς στο σινεμά του 21ου αιώνα, ωστόσο ο «Αστακός» ήταν εκείνος που εδραίωσε τελικά τον Λάνθιμο (και τον Ευθύμη Φιλίππου) δείχνοντας το μέγεθος των πραγματικών δυνατοτήτων του. Όχι μόνο επειδή πρόκειται για ένα υπέροχα μαγνητικό φιλμ πάνω στη συντροφικότητα, αλλά επειδή φρόντισε να διαλύσει τα όποια σύννεφα αμφισβήτησης περί συγκυριακής επιτυχίας ακολουθούσαν μέχρι τότε έναν δημιουργό ο οποίος ασφυκτιούσε εντός της καχεκτικής ελληνικής πραγματικότητας. Ν.Σ.

43. CARLOS (2010) του Ολιβιέ Ασαγιάς

Ενώ ο περιβόητος τρομοκράτης εξακολουθεί να εκτίει την ποινή του σε γαλλική φυλακή υψίστης ασφαλείας, ο Ολιβιέ Ασαγιάς διηγήθηκε τον περιπετειώδη βίο του σε ένα εντυπωσιακό έπος πεντέμισι ωρών, το οποίο αποτελεί και την καλύτερη ταινία του.Το «Carlos» δεν είναι ένα απλό βιογραφικό φιλμ αλλά ένα ξέφρενο όχημα που παρασύρει στη συναρπαστική δίνη του χάρη στη νευρώδη σκηνοθεσία, την εξαιρετική ανασύσταση της εποχής (από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 μέχρι τα μέσα του ’80), το προσεκτικό πάντρεμα της μυθοπλασίας με την καταγεγραμμένη αλήθεια και την έξοχη ερμηνεία του Έντγκαρ Ραμίρεζ. Λ.Κ.

42. ΛΕΒΙΑΘΑΝ (Leviathan, 2014) του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ

Μέσα από μια απόλυτη κυριαρχία στα πλάνα και στην έκβαση της πλοκής του, ο Ρώσος δημιουργός ξεκινά από ένα ειρωνικό χρονικό ζωής για να συλλάβει σιγά σιγά την ανησυχητική εικόνα ενός κόσμου, καθόλου μακριά από τον δικό μας, ο οποίος τελεί σε πλήρη ηθική κατάπτωση, και μάλιστα το κάνει με τις ευχές και τη συγκατάθεση του κράτους, του νόμου και της εκκλησίας. Πρόκειται για ένα όραμα απελπισμένο, όσο και σε απόλυτη συνάφεια με την τωρινή πραγματικότητα. Λ.Κ. 

41. ΓΝΗΣΙΟ ΑΝΤΙΓΡΑΦΟ (Certified Copy, 2010) του Αμπάς Κιαροστάμι

«Αυθεντικά πλαστό» πορτρέτο περί τέχνης και ζωής, κινηματογραφικός στοχασμός για την απεικόνιση όλων όσων συναποτελούν σινεμά «πλασματικά γνήσια». Η πιο δυτικότροπη ταινία της «φεστιβαλικής» φιλμογραφίας του Αμπάς Κιαροστάμι είναι ένα διαλεκτικό υβρίδιο του «Ταξιδιού στην Ιταλία» του Ρομπέρτο Ροσελίνι και της τριλογίας των «Πριν» του Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ, το οποίο συμπυκνώνει τις γοητευτικές προσποιήσεις των ζευγαριών με πρωταγωνιστές τους φωτογενείς Ζιλιέτ Μπινός - Γουίλιαμ Σίμελ και ειδυλλιακό φόντο την Τοσκάνη. Π.Γκ.

40. GRAVITY (2013) του Αλφόνσο Κουαρόν

Το εξαιρετικής «βαρύτητας» κινηματογραφικό έργο του Κουαρόν έδωσε νόημα στο αμφιλεγόμενο 3D δημιουργώντας μία βιωματική εμπειρία που θα μπορούσε να συγκριθεί με την ευρηματικότητα του πρωτόλειου σινεμά και την είσοδο του τρένου στο σταθμό της Σιοτά. Η Μπούλοκ, στο ρόλο ενός συμβόλου που ξεπερνά το βάρος του προσωπικού, επίγειου δράματος, επιβιώνει την αγωνία του διαστήματος, ο Κουαρόν φέρνει στο μέτρο του ανθρώπου την ψηφιακή τεχνολογία και στον αντίποδα μιας φιλοσοφημένης space opera καταθέτει ένα στοχαστικό space ballet. Μπλοκμπάστερ γεμάτο ελπίδα και ανθρωπιά. Π.Γκ.

39. ΑΙΣΘΗΣΗ ΑΜΑΡΤΙΑΣ (Tian Zhu Ding, 2013) του Ζάνγκε Ζία 

Πρωτοστάτης της «6ης Γενιάς» σκηνοθετών του κινεζικού κινηματογράφου, ο Ζία κέρδισε με την «Αίσθηση Αμαρτίας» το Βραβείο Σεναρίου του Φεστιβάλ Καννών παρακολουθώντας τέσσερις ιστορίες που εκτυλίσσονται στην επικράτεια της Κίνας και οδηγούν τους ήρωές τους με μαθηματική ακρίβεια προς τον θάνατο. Η «νέα Κίνα» ξεμπροστιάζεται με μαεστρία σε ένα φιλμ το οποίο, στον πρωταγωνιστικό ρόλο, τοποθετεί ουσιαστικά μια ραγδαία μεταβαλλόμενη κοινωνία η οποία ψάχνει τρόπο διαφυγής από τον ίδιο της τον εαυτό. Κ.Θ.

38. MOONLIGHT (2016) του Μπάρι Τζένκινς

Διακριτικό outsider που μετατράπηκε σε πραγματικό φαινόμενο, το «Moonlight» διεκδίκησε οκτώ Όσκαρ και κέρδισε τρία (Β' Αντρικού ρόλου, Διασκευασμένου Σεναρίου και Καλύτερης Ταινίας) χάρη στον ειλικρινή στοχασμό του για την έννοια της ταυτότητας, τη συνήθως βασανιστική οδό που οδηγεί στην αυτογνωσία και τον τρόπο με τον οποίο οι άγραφοι νόμοι των ενστίκτων και των αισθημάτων έρχονται συχνά να συγκρουστούν με τους κανόνες που προστάζει η οικογένεια, το σχολείο, η γειτονιά. Λ.Κ.

37. Ο ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΣ (The American, 2010) του Άντον Κόρμπιν

Ο «Αμερικάνος» είναι θλιμμένος και ντετερμινιστικός. Γιατί εκείνο που μέλλει, νομοτελειακά, έρχεται. Την εκτυλισσόμενη τραγωδία απλά κάποτε την συνειδητοποιούμε. (Και χτυπάμε συνταρακτικά το χέρι στο τιμόνι). Στο διαμέτρημα ενός Μελβίλ συνταιριάζεται η μελαγχολία της «παλαιάς» Ευρώπης και του εγχάρακτου αμερικανικού ατομικισμού. Και στην ταινία του Κόρμπιν συμβαίνει ο επιθανάτιος ρόγχος του δυτικού αστού, ενδεδυμένος το στυλ και την νωχελική αρχοντιά της ανατολής. Μόνος, ένα βήμα πριν τον παράδεισο. Ποτέ εντός. Η.Δ.

36. ΠΑΡΑΣΙΤΑ (Gisaenchung, 2019) του Μπονγκ Τζουν-χο

Διαρκώς ανήσυχος σκηνοθέτης με σπάνια αίσθηση του ρυθμού και των ειδών, ο Μπονγκ Τζουν-χο βρήκε στα «Παράσιτα» την σχεδόν τέλεια ισορροπία ανάμεσα στο αγνό ψυχαγωγικό σινεμά και το έργο τέχνης που ανοίγει διάλογο με την εποχή του και το ίδιο το μέσο. Ο Χρυσός Φοίνικας των φετινών Καννών επιβράβευσε εδώ ένα φιλμ καθολικής αποδοχής, ένα εξαιρετικά δεμένο μείγμα σλάπστικ κωμωδίας και θρίλερ στα υπόγεια του οποίου λιμνάζει μια to the point αλληγορία για την πάλη των τάξεων. Ν.Σ.

35. Ο ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ (L’ Inconnu du Lac, 2013) του Αλέν Γκιροντί

Ο έρωτας και ο θάνατος παραθερίζουν στο ειδυλλιακό περιβάλλον μιας λίμνης που χρησιμεύει ως τοποθεσία για γκέι ψωνιστήρι, σε μια από τις δυο-τρεις κορυφαίες (και πιο τολμηρές) ερωτικές ταινίες της δεκαετίες. Προσεγγίζοντας την έννοια του σεξ δίχως ίχνος σεμνοτυφίας, αντιθέτως με σπάνιο κινηματογραφικό θάρρος, ο Γάλλος σκηνοθέτης εξερευνά τις μυστηριώδεις και επικίνδυνες πτυχές του ανθρώπινου πόθου, αλλά και τους συχνά αδυσώπητους νόμους της ζωώδους έλξης. Λ.Κ.

34. ΜΟΝΟ ΟΙ ΕΡΑΣΤΕΣ ΜΕΝΟΥΝ ΖΩΝΤΑΝΟΙ (Only Lovers Left Alive, 2013 του Τζιμ Τζάρμους

Στα 60 του χρόνια ο Τζάρμους ονειρεύεται ότι η αιώνια ζωή είναι μια νηφάλια κατάσταση την οποία ο ίδιος θα βιώνει περιτριγυρισμένος από τα αγαπημένα του φαντάσματα: τους λογοτεχνικούς του ήρωες, την συλλογή του από βινύλια, το ροκ εν ρολ. Έτσι οραματίζεται την αιωνιότητα ο σκηνοθέτης. Κι αμέσως μετά μας τη συστήνει μέσα από τους δύο βρυκόλακες πρωταγωνιστές του, σε μια πανέμορφη αλληγορία για την ανάγκη κάθε ανθρώπου να οχυρώνεται στα πρόσωπα και στα αντικείμενα που αγαπά προκειμένου να αντιστέκεται στη φθορά και σε εκείνη την εκ γενετής μελαγχολία που κουβαλά κάθε ύπαρξη. Λ.Κ.

33. ΚΑΠΟΤΕ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΑ (Once Upon a Time in Anatolia, 2011) του Νουρί Μπιλγκέ Τζεϊλάν

Ιδιοσυγκρασιακό «γουέστερν», με έντονες τις σκιές των επιρροών από Ταρκόφσκι και Αντονιόνι, το «Κάποτε στην Ανατολία» είναι το κινηματογραφικό απόσταγμα του Νουρί Μπιλγκέ Τζεϊλάν. Ο σπουδαίος Τούρκος δημιουργός απομακρύνεται από τον αστικό ιστό και χάνεται στα βάθη της Ανατολίας, μεταμορφώνει τα αρχέτυπα του είδους, σχολιάζει τους ρόλους εξουσίας και με ελεγχόμενη, ιδιοφυή σεναριακή δομή εντοπίζει το ειδικό στο γενικό και αποκαλύπτει το πυκνό, ανθρώπινο δράμα. Π.Γκ.

32. ΠΟΝΟΣ ΚΑΙ ΔΟΞΑ (Dolor y Gloria, 2019) του Πέδρο Αλμοδόβαρ

Δύσκολα μια δαιδαλώδης -και ύψιστα εξυμνημένη- καλλιτεχνική διαδρομή βρίσκει την ιδανική στιγμή. Ο Αλμοδόβαρ το κατάφερε. Εντόπισε όλη τη δόξα των πρώτων σου χρόνων και κολύμπησε τόσο ώστε περάσει από την άλλη μεριά του ωκεανού και να καταλάβει ότι ο πόνος των ύστερων χρόνων χρειάζεται την αναδίπλωση, το κατάματα και την αποδοχή του ελαχίστου ώστε, μέσω της πλημμυρικής αφήγησης του σινεμά, να ξαναγίνει δόξα εν μέσω του φωτός της οποίας και θα πάρεις τη ανθρώπινη σειρά σου. Η.Δ.

31. ΧΑΜΕΝΟΣ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ (Tabu, 2012) του Μιγκέλ Γκόμεζ

Από τις αποικιοκρατικές μετοικήσεις των ευρωπαίων σε εξωτικά μέρη τον προηγούμενο αιώνα ως τις αντίστροφα αναγκαίες εισαγωγές μεταναστών στον δυτικό κόσμο, η θεωρία που τις συνόδευε χτίζονταν γύρω από έναν πιθανό παράδεισο που περίμενε όσους ταξίδευαν προς το άγνωστο. Αυτός αναζητείται ως σήμερα και ο Πορτογάλος Μιγκέλ Γκόμεζ κατάφερε καλύτερα απ΄ όλους να συνδέσει τις δύο εποχές, σχολιάζοντας ομοιότητες και διαφορές πίσω από ένα αξέχαστο ρομάντσο με χιούμορ, σινεφιλία και αξιοζήλευτη απλότητα. Τ.Μ.

30. ΠΟΙΗΣΗ (Shi, 2010) του Τσανγκ - Ντονγκ Λι

Βραβευμένη στο Φεστιβάλ Καννών για ένα σενάριο-διπλοβελονιά, το οποίο υποχρέωσε την Γιουν Χι-Τζέονγκ να διακόψει τη δεκαπενταετή της απουσία από τα σετ και να επιστρέψει παραδίδοντας μια βαθιά συναισθηματική ερμηνεία και επικύρωσε την καλλιτεχνική αξία του Νοτιοκορεάτη δημιουργού, η «Ποίηση» είναι ένα απαλών τόνων δράμα, μια συγκινητική σπουδή ζωής που μιλάει για τα πιο πολύπλοκα θέματα με τον πιο διακριτικό αλλά επιδραστικό τρόπο. Κ.Θ.

29. ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΛΟΦΟΥΣ (Beyond the Hills, 2012) του Κριστιάν Μουντζίου

Σταθερή αξία στο βαλκανικό σινεμά και την εις βάθος ανάλυση της σύγκρουσης παλιών και νέων πεποιθήσεων που μαίνεται στην περιοχή, ο Μουντζίου πορεύεται ξανά με οδηγό την αποστασιοποίηση και την ουδετερότητά της, με αξιοζήλευτα πολυεπίπεδα κάδρα. Πίστη εναντίον επιστήμης και σκοταδισμός εναντίον προόδου σε μια ταινία που συμβαίνει σε μεσαιωνικό τοπίο αλλά είναι τωρινή και απόλυτα επίκαιρη, τονίζοντας με νόημα την αυξανόμενη κρίση που υφίστανται και τα δυο στρατόπεδα. Τ.Μ.

28. ΤΑ ΜΥΑΛΑ ΠΟΥ ΚΟΥΒΑΛΑΣ (Inside Out, 2015) του Πιτ Ντόκτερ

Σε ένα ονειρεμένο ρεσιτάλ ευρηματικότητας που θα έκανε ως και τον Φρόιντ να παραμερίσει για λίγο την ψυχαναλυτική του θεωρία και να διασκεδάσει με την ψυχή του πλάι στον Νταλί και τον Πικάσο, η θαυματουργή ομάδα πίσω από τα «Wall-E», «Up» και «Toy Story» χαρίζει στα συναισθήματα ανθρώπινα χαρακτηριστικά κλέβοντας το μυαλό και την καρδιά μας. Με άλλα λόγια το κορυφαίο animation της δεκαετίας. Ν.Σ.

27. Ο ΛΥΚΟΣ ΤΗΣ WALL STREET (The Wolf of Wall Street, 2013) του Μάρτιν Σκορσέζε

Σενάριο για σεμινάριο, ρυθμός φωτιά, σκηνές ανθολογίας με το κουτάλι, απίθανο καστ σε κέφια αδιανόητα, ένας Ντι Κάπριο ασταμάτητος και με τον Σκορσέζε σε κατάσταση δημιουργικού πριαπισμού να ξεδιπλώνει όλη του την εκφραστική βιρτουοζιτέ πραγματοποιώντας εισπρακτικό ρεκόρ καριέρας, ο «Λύκος» στέλνει το ψυχαγωγικό σινεμά στην στρατόσφαιρα καθώς αποδομεί μέσα από τα έργα και τις ημέρες του μεγαλοαπατεώνα της Wall Street Τζόρνταν Μπέλφορτ όλο τον εξτράβαγκαντ κρετινισμό της χρηματοπιστωτικής αγοράς και των ντοπέ golden boys της. Ν.Σ.

26. Ο ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΣΑΟΥΛ (Saul Fia, 2015) του Λάζλο Νέμες

Με αφορμή μια απλή αλλά απολύτως σπαρακτική ιστορία, ο ουγγρικής καταγωγής Νέμες συναντά την ανεπούλωτη πληγή του Ολοκαυτώματος και την αφήνει να αιμορραγήσει ξανά στην οθόνη. Η ταινία του απεικονίζει τη φρίκη με τρόπο τραυματικό, επειδή έτσι μόνο κανείς μπορεί να την επικαλεστεί. Και κλείνει μέσα στις εικόνες και τους ήχους της ένα χρονικό-ηλεκτροσόκ της ανθρώπινης δυνατότητας για την ύψιστη κτηνωδία. Όσκαρ Καλύτερου Ξενόγλωσσου Φιλμ για ένα από τα πιο πολυσυζητημένα ντεμπούτα της δεκαετίας. Λ.Κ.

25. WEEKEND (2010) του Άντριου Χέιγκ

Ένα one night stand ενώνει δύο άνδρες απρόσμενα για ένα Σαββατοκύριακο. Την επόμενη μέρα, ο ένας πρόκειται να μετακομίσει από την Αγγλία στην Αμερική για τουλάχιστον δύο χρόνια. Το «Weekend» είναι μια ταινία αμείλικτα ρεαλιστική. Αποφεύγει να δώσει απαντήσεις, όπως ακριβώς και στην αληθινή ζωή κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον. Εκεί ακριβώς κρύβεται και η μαγεία της καθώς δεν προσπαθεί να εξηγήσει κάτι που δεν θα εξηγηθεί ποτέ. Απλά το αποτυπώνει λιτά και δυνατά. Ετσι λοιπόν, όταν το Σαββατοκύριακο τελειώσει θα μείνεις να αναρωτιέσαι: «Αυτό είναι το τέλος της ιστορίας ή απλά η αρχή της;». Όπως ακριβώς θα αναρωτιόσουν, αν το είχες ζήσει. Κ.Θ.

24. ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΤΗΣ ΧΑΒΡΗΣ (Le Havre, 2013) του Άκι Καουρισμάκι

Στο μέσο μιας απέλπιδος πραγματικότητας, ο Καουρισμάκι ανακαλύπτει ξανά την ανθρώπινη δυνατότητα για κάτι καλύτερο, οχυρώνεται με τους ήρωές του πίσω από έναν αφοπλιστικό ρομαντισμό και συνοψίζει την έννοια της συγκινητικής αγάπης στο υπέροχο πρωταγωνιστικό ζευγάρι των Αντρέ Βιλμς και Κάτι Ούτινεν. Η «Χάβρη» διδάσκει τη μετριοφροσύνη ως αρετή στην εποχή των μεγαλόσχημων δηλώσεων και σε στέλνει έξω από την αίθουσα με δάκρυα στα μάτια. Τα οποία για σπάνια φορά δεν είναι δάκρυα λύπης. Αλλά χαράς. Λ.Κ.  

23. ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΖΩΗΣ (The Tree of Life, 2011) του Τέρενς Μάλικ

Το κινηματογραφικό ευαγγέλιο του Μάλικ αντιπαραβάλει την κοσμογονία του μικρόκοσμου και του μακρόκοσμου, προσβλέπει στην πατρική αποδοχή, εκστασιάζεται με την άδολη μητρική αγάπη και απευθύνει τα μεγάλα ερωτήματα με αρμόζουσα φιλοδοξία. Η φλογερή ουλή που παύει το σκοτάδι, ένας ψίθυρος που διατυπώνει μεγαλόστομες απορίες, η πρώτη έκφραση καλοσύνης από έναν δεινό κυνηγητή, η αφέλεια της στιγμής και η αρρώστια του χρόνου διαδέχονται ως θραύσματα ζωής και μνήμης τα ελλειπτικά καρέ της αέρινης κάμερας. Σημαντικό και επιδραστικό, ακόμα κι αν εγκλώβισε στην πορεία τον δημιουργό του. Π.Γκ.

22. ΣΙΩΠΗΛΗ ΔΟΛΟΦΟΝΟΣ (The Assassin, 2015) του Χου Χσιάο Χσιέν

Το τιμημένο με το Βραβείο Σκηνοθεσίας του Φεστιβάλ Καννών κομψοτέχνημα εποχής είναι ένα θέαμα μεγαλειώδους ομορφιάς όπου η κάθε λεπτομέρεια ενός σκηνικού, ενός φορέματος, μιας απόχρωσης του ουρανού, του φωτός που ρίχνει ένα κερί σε ένα δωμάτιο, ενός πύρινου δειλινού ανάγεται σε φετίχ. Τα χρώματα αποκτούν φανταχτερή ένταση, σκηνές μακρηγορούν μέχρι να αγγίξουν τα επίπεδα της καθαρής αφαίρεσης, ένας ονειρικός αέρας φυσάει πάνω από τοπία και ανθρώπους και μια καθ' όλα ανορθόδοξη δημιουργία πολεμικών τεχνών μετατρέπεται σε ένα αισθητικό απόγειο. Λ.Κ.

21. O.J: MADE IN AMERICA (2016) του Έζρα Έντελμαν  

Αληθινό μάθημα κοινωνιολογικής κριτικής και δημοσιογραφικού δαιμονίου, βαθιά ανατομία του αμερικανικού ονείρου, των απατηλών παραμέτρων και των πιο ολέθριων συνεπειών του, αποκαλυπτική κατάδυση στο ταραγμένο εσωτερικό ενός ανθρώπου και στον σκοτεινό ψυχισμό μιας ολόκληρης χώρας, το υποψήφιο για Όσκαρ ντοκιμαντέρ αποτελεί ένα αφηγηματικό επίτευγμα που μοιάζει με το κινηματογραφικό αντίστοιχο ενός μεγαλειώδους μυθιστορήματος. Λ.Κ.

20. Ο ΘΕΙΟΣ ΜΠΟΥΝΜΙ ΘΥΜΑΤΑΙ ΤΙΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΖΩΕΣ ΤΟΥ (Uncle Boonme Who Can Recall His Past Lives, 2010) του Απιτσατπόνγκ Βερασεθακούλ

Υπάρχουν ταινίες που ψηλαφίζουν τη μεταφυσική των πραγμάτων και ταινίες, όπως ο «Θείος Μπούνμι», που δημιουργούν την δική τους μεταφυσική. Το βραβευμένο με Χρυσό Φοίνικα φιλμ του Ταϊλανδού σκηνοθέτη διανύει τροχιές γύρω από τον αέναο κύκλο της γέννησης και της θνητότητας και προτείνει έναν πιο ελεύθερο τρόπο να προσεγγίζει κανείς το σινεμά, ξαναβρίσκοντας στο σκοτάδι της αίθουσας κάτι από το δέος και την απορία που είχε την πρώτη φορά που αντίκρισε τη μεγάλη οθόνη. Λ.Κ.

19. ΡΟΜΑ (Roma, 2018) του Αλφόνσο Κουαρόν

Κινηματογραφικό λεύκωμα για τις αναπάντεχες στιγμές που μας καθορίζουν και αναγκαία υπενθύμιση πως η ιστορία μας και η Ιστορία συμβαδίζουν. Με βασική ηρωίδα μία γυναίκα στο περιθώριο, ο Κουαρόν καταγράφει τις προσωπικές, καθημερινές, ασήμαντες ή σημαίνουσες πράξεις μιας οικογένειας, αλλά και μιας κοινωνίας στο μεταίχμιο αλλαγών. Καινοτόμο στον ηχητικό σχεδιασμό, αισθητικά αψεγάδιαστο και βαθιά ουμανιστικό, το «Ρόμα» απέσπασε τρία σημαντικά Όσκαρ και έφερε το Netflix στις μεγάλες κατηγορίες. Π.Γκ.

18. Ο ΙΡΛΑΝΔΟΣ (The Irishman, 2019) του Μάρτιν Σκορσέζε

Αν και είναι πολύ φρέσκο φιλμ για να τοποθετηθεί κριτικά δίπλα στα υπόλοιπα της λίστας (και του Σκορσέζε γενικότερα), ο «Ιρλανδός» είναι ένα σπάνιο παράδειγμα αυτοαναφορικά ρεβιζιονιστικού σινεμά. Γυρισμένο σε μια μεταβατική περίοδο για το μέσο, με χρήματα της νέας τάξης πραγμάτων και περιεχόμενο που απευθύνεται στην παλιά, είναι πιθανό να μνημονεύεται από τους ιστορικούς του μέλλοντος ως αργοπορημένο τέλος εποχής για το αμερικανικό σινεμά του 20ου αιώνα, ως προς τον τρόπο που αυτό αναπτύχθηκε, παρουσιάστηκε και διανεμήθηκε. T.Μ.

17. ΑΝΩΤΕΡΑ ΒΙΑ (Τurist, 2014) του Ρούμπεν Έστλουντ

Μπορεί μια χιονοστιβάδα σε ένα πολυτελές θέρετρο των Άλπεων να μην είναι ικανή να ξεκληρίσει μια οικογένεια Σουηδών τουριστών αλλά σίγουρα μπορεί να τοποθετήσει μια ωρολογιακή βόμβα -έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα στιγμή- στα θεμέλιά της. Απολαυστική εξέταση της τοξικής αρρενωπότητας από ένα φιλμ που δεν σταματά να σε ξαφνιάζει συνεχώς, κυρίως με το πώς καταφέρνει να πει πολλά και εξόχως σημαντικά με τον πιο απλό τρόπο. Κ.Θ.

16. ΕΝΑΣ ΧΩΡΙΣΜΟΣ (Jodaeiye Nader az Simin, 2011) του Ασγκάρ Φαρχαντί

Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας, Χρυσή Σφαίρα στη ίδια κατηγορία, Χρυσή Άρκτος στο Φεστιβάλ Βερολίνου και αμέτρητα βραβεία και διακρίσεις παγκοσμίως μιλούν από μόνα τους για το αριστούργημα του Φαρχαντί το οποίο με αφορμή τον χωρισμό ενός ζευγαριού μιλάει με συναίσθημα για τα προσωπικά αδιέξοδα και τα μοιραία λάθη της καθημερινότητας την ίδια στιγμή που κατακεραυνώνει την έννοια πατρίδα - θρησκεία - οικογένεια, ένα τρίπτυχο που τρώει τα σωθικά της ιρανικής κοινωνίας, και όχι μόνο αυτής. Κ.Θ. 

15. ΚΙ Ο ΚΛΗΡΟΣ ΕΠΕΣΕ ΣΤΟΝ ΣΜΑΪΛΙ (Tinker Tailor Soldier Spy, 2011) του Τόμας Άλφρεντσον

Τυλιγμένο στην παλαιική θαλπωρή ενός σινεμά που δεν συμβαίνει πια, το επιστέγασμα ενός δημιουργού που βλέπει τον κινηματογραφικό παράδεισο στις λεπτομέρειες είναι η καλύτερη ταινία κατασκοπείας που φτιάχτηκε ποτέ. Στο κέντρο της ο δύων κόσμος του μεγάλου Τζον λε Καρέ, με τους αδειασμένους ανθρώπους/κατασκόπους του και την ανίκητη μελαγχολία των ένδοξων περασμένων που τελικά ούτε ένδοξα ήταν, ούτε απαλλασσόμαστε ποτέ από δαύτα. Η.Δ.

14. TONI ERDMANN (2016) της Μάρεν Άντε

Χωρίς εκβιασμένα χάπι εντ και προγραμματισμένες συγκινησιακές φορτίσεις, αλλά με δυο ιδανικούς πρωταγωνιστές και μια χούφτα σκηνών που αιφνιδιάζουν με την έμπνευση και την εκτέλεσή τους, η Άντε κατορθώνει να παραδώσει μια ανοιχτόκαρδη ταινία-έκπληξη για όσους δεν θέλουν ή φοβούνται να μεγαλώσουν. Στην πορεία απέδειξε ότι το γερμανικό σινεμά έχει χιούμορ, σημείωσε μια από τις πιο εκστατικές πρεμιέρες ταινίας για ολόκληρη τη δεκαετία στις Κάννες και στερήθηκε τον Χρυσό Φοίνικα, σε μια από τις πιο σκανδαλώδεις παραλείψεις στα χρονικά του Φεστιβάλ. Λ.Κ.

13. ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΜΕ ΤΗ ΦΩΤΙΑ (Burning, 2018) του Λι Τσανγκ-Ντονγκ

H εξιστόρηση μιας ερωτικής εμμονής, μια αντανάκλαση των ταξικών αντιπαραθέσεων της σύγχρονης Κορέας- μέσα από τα όνειρα και τις επικίνδυνες ψευδαισθήσεις ενός νεότερου μέλους της εργατικής τάξης, ένας πανούργος στοχασμός πάνω στο πώς η αλήθεια διαστρεβλώνεται και μετασχηματίζεται για να χωρέσει κάθε φορά στις δικές μας βολικές μυθοπλασίες και ταυτόχρονα ένα κινηματογραφικό παιχνίδι ανάμεσα στις λίγες βεβαιότητες και τις πολλαπλές αμφισημίες αυτού που αποκαλούμε ζωή. Ένα μικρό αριστούργημα που συμπληρώνεται, σαν μαγικό παζλ, στο μυαλό του θεατή, ώρες και μέρες αφού το έχει παρακολουθήσει. Λ.Κ.

12. ΑΟΡΑΤΗ ΚΛΩΣΤΗ (Phantom Thread, 2017) του Πολ Τόμας Άντερσον

Κομψοτέχνημα σε λιτή γραμμή από έναν σκηνοθέτη που μοιάζει να συναγωνίζεται πια μόνο τον εαυτό του, βάζοντας σε κάθε ταινία του νέες προκλήσεις. Εδώ ο Πολ Τόμας Άντερσον καταφεύγει στα θεμελιώδη του σινεμά, φιλμάροντας εξονυχιστικά μια ερωτική και εξουσιαστική σχέση με τη σιγουριά πως οι δύο προσδιορισμοί ταυτίζονται με μια υποσυνείδητη και σχεδόν μεταφυσική συμφωνία και των δυο μελών. Grand finale μιας μνημειώδους καριέρας για τον Ντάνιελ Ντέι-Λιούις. Τ.Μ.

11. ΝΟΣΤΑΛΓΩΝΤΑΣ ΤΟ ΦΩΣ (Nostalgia for the Light, 2010) του Πατρίσιο Γκουσμάν

Ένας θρυλικός ντοκιμαντερίστας στο απόγειό του συνδέει τις πληγές που άφησε στην πατρίδα του η δικτατορία Πινοσέτ με την πανανθρώπινη επιθυμία για απαντήσεις στα μυστήρια του σύμπαντος. Κοινός τόπος αυτών η έρημος Ατακάμα όπου φιλοξενεί μερικά από τα ισχυρότερα τηλεσκόπια, την ώρα που από το χώμα της εξακολουθούν να ανασύρονται θύματα του καθεστώτος. Ανεπανάληπτη συνάντηση του πραγματικού με το συμβολικό και του εφήμερου με το αρχέγονο, σε έναν ουμανιστικό ύμνο πάνω στην αναγκαιότητα της ιστορικής μνήμης που συγκαταλέγεται στα σπουδαιότερα ντοκιμαντέρ που έγιναν ποτέ. Ν.Σ.

10. ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΔΕΡΜΑ (Under the Skin, 2013) του Τζόναθαν Γκλέιζερ

Εικονοκλάστης δημιουργός με προϋπηρεσία στα βίντεο κλιπ και αταξινόμητος κινηματογραφιστής με μόλις τρεις ταινίες που έχουν το δικό τους ξεχωριστό αποτύπωμα, ο Τζόναθαν Γκλέιζερ υπογράφει στο «Κάτω από το Δέρμα» ένα από τα αριστουργήματα της δεκαετίας. Γιατί όπως η εξωγήινη οντότητα της Γιόχανσον αποπλανεί τα θύματά της για να «ντυθεί» την κανονικότητα της ανθρώπινης επίφασης, έτσι και ο σκηνοθέτης παρασύρει τους θεατές σε μία σαγηνευτική δεξαμενή ιδεών και μετουσιώνει το sci-fi σε απόκοσμη κινηματογραφική εμπειρία – υποδόριο βίωμα εικαστικής τελειότητας και σινεφίλ αναφορών. Π.Γκ.

09. ΤHE SOCIAL NETWORK (2010) του Ντέιβιντ Φίντσερ

Με όχημα ένα πυκνογραμμένο, σαρδόνιο σενάριο από τον Άαρον Σόρκιν, ο Ντέιβιντ Φίντσερ στήνει το πορτραίτο του κυρίαρχου ανθρωπότυπου της δεκαετίας μέσα από τον βίο και την πολιτεία του «ασθενή μηδέν», του Μαρκ Ζούκερμπεργκ, ο οποίος έπλασε κατ’εικόνα και καθ’ομοίωσή του ορδές αυτοαπορροφούμενων που πρώτα γράφουν και μετά σκέπτονται, μέσω μιας πλατφόρμας φτιαγμένης για να φέρει τους ανθρώπους κοντά, μα καταλήγοντας να απομακρύνει όλους τους ανθρώπους γύρω του.  Είναι η ταινία της εποχής μας κι ας μην της το αναγνωρίζουμε όσο πρέπει. Βλέπετε, καμιά φορά δεν μας αρέσει εκείνο που βλέπουμε στον καθρέφτη. Γ.Β. 

08. ΝΑ ΜΕ ΦΩΝΑΖΕΙΣ ΜΕ Τ’ ΟΝΟΜΑ ΣΟΥ (Call me by Your Name, 2017) του Λούκα Γκουαντανίνο

Το αποτέλεσμα της συνεργασίας ανάμεσα στον Λούκα Γκουαντανίνο και τον (βραβευμένο εδώ με Όσκαρ Διασκευασμένου Σεναρίου) Τζέιμς Άιβορι είναι κάτι μαγικό: ένα ευγενές συγκινησιακά φιλμ πάνω στα ανεξίτηλα σημάδια που αφήνουν οι πρώτοι έρωτες και τα μυστηριώδη καλέσματα της καρδιάς και του κορμιού, γεμάτο από υπέροχες μικρές στιγμές- λεπτομέρειες από μια πολύτιμη καρτ ποστάλ της μνήμης, κομμάτια αναμνήσεων από ένα καλοκαίρι, μια νιότη και μια αγάπη που δεν θα συμβούν ξανά αλλά και δεν θα ξεθωριάσουν.Η γκέι ταινία της δεκαετίας; Όχι, πολλά περισσότερα. Λ.Κ.

07. HOLY MOTORS (2012) του Λεός Καράξ

Αν μια ταινία αποτέλεσε τον απόλυτο εορτασμό της κινηματογραφικής τέχνης την δεκαετία που μας πέρασε, τότε αυτή είναι το «Holy Motors» του Λεός Καράξ. Εκεί που ο Μισέλ Πικολί συναντά την Εύα Μέντες και η Κάιλι Μινόγκ τον Ντενί Λαβάν, εκεί που το βουβό σινεμά συναντά το green screen και ένας ζητιάνος με ένα διευθυντή πολυεθνικής αποτελούν μόνο δύο από τις πτυχές της ίδιας ύπαρξης, εκεί κάπου μεταξύ ζωής και θανάτου γεννιέται η αγάπη για την πιο μαγική από τις τέχνες που γέννησε ο πολιτισμός των ανθρώπων. Vive le cinéma! Κ.Θ.

06. MAD MAX: Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΗΣ ΟΡΓΗΣ (Mad Max: Fury Road, 2015) του Τζορτζ Μίλερ

Σαν μια λαχανιαστή ακροβατική χορογραφία των σωμάτων και των μηχανών, ο «Δρόμος της Οργής» γίνεται μια εκθαμβωτική οπτική συμφωνία του μετάλλου με τη φωτιά και τη σκόνη, προσφέροντας σκηνές τέτοιας απίθανης δράσης και φαντασίας στις λεπτομέρειες ώστε να χρειάζονται περισσότερες της μιας παρακολούθησης για να αφομοιώσει κανείς τα πάντα. Όχι μόνο μια αποθέωση του σινεμά περιπέτειας, αλλά και ένα ανακουφιστικό αντίδοτο στις άψυχες παρελάσεις υπερηρώων του Χόλιγουντ, το φιλμ αναδεικνύει πανηγυρικά, μέσα από το χάος και το υπερθέαμα, το ανθρώπινο στοιχείο και το μεγαλείο της σκηνοθεσίας. Λ.Κ.

05. ΑΓΑΠΗ (Amour, 2012) του Μίκαελ Χάνεκε

Η μία και αδιαφιλονίκητη βεβαιότητα της ζωής, ο θάνατος, μετατρέπεται σε ένα λιτό αλλά εκκωφαντικό εορτασμό του έρωτα και της αγάπης ενός ζευγαριού, όπως αυτή δομήθηκε μέσα από 60 χρόνια ανελλιπούς συμπόρευσης. Ο Χάνεκε κινηματογραφεί με ευαισθησία και ζεστασιά μέσα στους τέσσερις τοίχους ενός σπιτιού τις στιγμές εκείνες πριν το τέλος μιας κοινής ζωής, την αντίστροφη μέτρηση προς την απώλεια και τον φόβο πως η μαγεία του να μοιράζεσαι την ύπαρξή σου πρόκειται σύντομα να φωλιάζει μονάχα στις αναμνήσεις. Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας, Χρυσός Φοίνικας στις Κάννες και μια πληθώρα επαίνων για την πιο ουμανιστική στιγμή της φιλμογραφίας ενός σπουδαίου σκηνοθέτη. Κ.Θ.

04. INSIDE LLEWYN DAVIS (2013) των Τζόελ και Ίθαν Κοέν

Συνεπές στον σκοτεινά ειρωνικό κινηματογραφικό κόσμο των δύο δημιουργών, το «Inside Llewyn Davis» αντιμετωπίζει τη ζωή ως μια ατέρμονη φάρσα και ξεδιπλώνει το πορτρέτο ενός απλού ήρωα ο οποίος συνειδητοποιεί ότι είναι ολομόναχος και αβοήθητος απέναντι σε ένα σύμπαν που φαίνεται να συνωμοτεί εναντίον του. Στο τέλος της μελαγχολικής διαδρομής τους, οι Κοέν παραδίδουν το κινηματογραφικό αντίστοιχο μιας υπέροχα διαστρεβλωμένης μπαλάντας πάνω στην αποτυχία και στον μετεωρισμό (ως υπαρξιακή κατάσταση). Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής του Φεστιβάλ Καννών για από τις ωραιότερες ταινίες τους. Λ.Κ.

03. ΤΟ ΑΛΟΓΟ ΤΟΥ ΤΟΡΙΝΟ (A Torinoi Lo, 2011) του Μπέλα Ταρ

Η ταινία με την οποία ο Ούγγρος δημιουργός δήλωσε ότι αποχαιρετά το σινεμά είναι ένα γοτθικό μεταφυσικό δοκίμιο. Μια αλληγορία για το τέλος του κόσμου και τη ματαιότητα των πάντων. Η μικρογραφία μιας υπαρξιακής κατάστασης η οποία τελεί υπό την σκιά του θανάτου, ο οποίος αργοσέρνεται σαν υπόσχεση και σαν σκότος που σύντομα θα καλύψει τα πάντα. Μια κινηματογραφική τάξη πραγμάτων που αρχικά σοκάρει με το επιθετικά λιτό ύφος και την βαριά μελαγχολία της, προοδευτικά όμως λειτουργεί ως δίνη που ρουφά τον θεατή όλο και πιο βαθιά μέσα της. Μια εμπειρία. Λ.Κ.

02. THE ACT OF KILLING (2012) του Τζόσουα Οπενχάιμερ

On camera ομολογίες και σινεφίλ αναπαραστάσεις εγκλημάτων σκηνοθετημένες από τους ίδιους τους αμετανόητους μακελάρηδες που τα διέπραξαν στο όνομα του δικτατορικού καθεστώτος της Ινδονησίας, σε ένα από τα πιο συντριπτικά φιλμικά crash test με την ανθρώπινη φύση. Επίτευγμα για την τέχνη του ντοκιμαντέρ και ταυτόχρονα μαύρη βίβλος της πιο αποτρόπαιης εκδοχής μας, το «The Act of Killing» μας προκαλεί να επανεξετάσουμε τις συνδηλώσεις της έννοιας άνθρωπος με την επισήμανση πως το κακό φωλιάζει πρωτίστως στην άβυσσο του υποκειμενισμού. Ν.Σ.

01. THE MASTER (2012) του Πολ Τόμας Άντερσον

Μπορεί κανείς να ισχυριστεί οτιδήποτε για το «Master», μια και η έκτη ταινία του Πολ Τόμας Άντερσον αποτέλεσε για πολλούς θεατές το κινηματογραφικό αντίστοιχο ενός γρίφου τυλιγμένου μέσα σε ένα αίνιγμα. Ίσως όμως είναι το σημαντικότερο φιλμ που έχει ξεπηδήσει από το αμερικανικό σινεμά τα τελευταία χρόνια: Μια δήλωση καλλιτεχνικού θράσους από ένα σκηνοθέτη που μοιάζει να συνεχίζει το τυχοδιωκτικό όραμα δημιουργών όπως ο Ορσον Γουέλς και ο Νίκολας Ρέι, που επέλεξε να δώσει σε ένα δράμα δωματίου επικές διαστάσεις (γυρίζοντας στα 65 χιλιοστά, με τον ίδιο τρόπο που ο Ντέιβιντ Λιν είχε γυρίσει τον «Λόρενς της Αραβίας»), που αρνήθηκε να προσφέρει σαφείς συναισθηματικές συντεταγμένες στο κοινό του- γιατί προτίμησε να μην το υποτιμήσει αλλά να το ενθαρρύνει να διαβάζει πίσω από τις λέξεις, που πιστεύει ότι μια ταινία δεν πρέπει απαραιτήτως να ολοκληρώνεται με το που πέφτουν οι τίτλοι τέλους, αλλά να συνεχίζεται και αφότου εγκαταλείψεις την αίθουσα.

Ελλειπτικό και αδάμαστο, όπως ένα όνειρο που μάταια επιχειρείς να περιγράψεις, με δύο κολοσσιαίες ερμηνείες από τον (αδικοχαμένο) Φίλιπ Σέιμουρ Χόφμαν και τον Γιόακιν Φίνιξ, το «The Master» εξασκεί τη γοητεία του διφορούμενου, διατηρεί μια υπόγεια ηλεκτρική ενέργεια που γυρεύει διαρκώς εκτόνωση, δεν αφήνει ιδιαίτερα περιθώρια ταύτισης του θεατή με τους χαρακτήρες και αρνείται να του παράσχει την πολυπόθητη κάθαρση στο φινάλε. Μέσα του, ο Άντερσον στήνει μια εκπληκτική αλληγορία της μεγάλης αμερικανικής ψευδαίσθησης στην οποία απατεώνες σωτήρες προσελκύουν περιπλανώμενες ψυχές, αυτοαναγορευμένοι προφήτες γυρεύουν εκκολαπτόμενους πιστούς, εμμονικοί ήρωες βρίσκονται σε συνεχή πόλεμο με το σύμπαν γύρω τους, νομίζοντας ότι θα το νικήσουν, και όπου η ελευθερία μοιάζει τόσο αφηρημένη και παράλογη ως έννοια, όσο και τα διδάγματα του κάλπικου master. Λ.Κ.