Στo πλαίσιo των παγκόσμιων εορτασμών για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου δημιουργού Ίνγκμαρ Μπέργκμαν (1918 – 2018), η Weird Wave, ο κινηματογράφος ΑΣΤΟΡ και ο κινηματογράφος ΑΝΔΟΡΑ, σε συνεργασία με το Σουηδικό Ινστιτούτο Αθηνών, το Swedish Film Institute, το Swedish Institute και την Πρεσβεία της Σουηδίας στην Αθήνα, διοργανώνουν ένα αφιέρωμα προβολών των σημαντικότερων ταινιών του.
Ένας από τους μεγαλύτερους σκηνοθέτες όλων των εποχών, ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, ή αλλιώς «ο ποιητής με την κάμερα», αναζήτησε να αποτυπώσει και να αναδείξει το μυστήριο, την έκσταση και την ολότητα της ύπαρξης μέσα από μικρογραφίες της καθημερινότητας, εστιάζοντας με εμμονική συνέπεια το φακό του στις προσωπικές σχέσεις. Με το έργο του, ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν αναδιατύπωσε τα μεγάλα ερωτήματα γύρω από την ανθρώπινη συνθήκη, αλλάζοντας για πάντα τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε (το) σινεμά.
Ενημερωθείτε για το αναλυτικό πρόγραμμα εδώ.
ΠΡΟΒΟΛΕΣ & ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ Κυριακής 22 Απριλίου
ΑΣΤΟΡ
16.30 Συζήτηση: «Ο Μπέργκμαν στα παρασκήνια». Marie Nyreröd (σκηνοθέτις). Θα πραγματοποιηθεί προβολή 3 ταινιών μικρού μήκους.
18.00 PERSONA
20.00 SARABAND (προλογίζει ο Κωνσταντίνος Τζούμας, ηθοποιός, ραδιοφωνικός παραγωγός
22.00 ΑΓΡΙΕΣ ΦΡΑΟΥΛΕΣ
ΑΝΔΟΡΑ
17.15 SARABAND
19.30 Συζήτηση: «Διάλογος για τον Μπέργκμαν». Ρέα Βαλντέν (θεωρητικός κινηματογράφου) & Αντουανέττα Αγγελίδη (σκηνοθέτις)
21.00 ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΗ ΣΟΝΑΤΑ (προλογίζει ο Αλέξης Σταμάτης, συγγραφέας)
Κυριακή 22 Απριλίου 16:30, κιν/φος ΑΣΤΟΡ
"Ο Μπέργκμαν στα παρασκήνια"
Η Marie Nyreröd, σκηνοθέτις και δημοσιογράφος που στην πορεία του χρόνου έγινε και προσωπική φίλη του Μπέργκμαν, θα μιλήσει για τον άνθρωπο πίσω από το φαινόμενο Μπέργκμαν.
Θα ακολουθήσει προβολή των τριών ταινιών μικρού μήκους που γύρισε στην διάρκεια της προσωπικής της φιλίας με τον Μπέργκμαν:
«Ο Μπέργκμαν και το τηλέφωνο»
«Ο Μπέργκμαν και το στομάχι του»
«Ο Μπέργκμαν, για τη συγγραφή σεναρίου»
Κυριακή 22 Απριλίου 19:30, κιν/φος ΑΝΔΟΡΑ
"Διάλογος για τον Μπέργκμαν"
Με τις Αντουανέττα Αγγελίδη, σκηνοθέτρια & Ρέα Βαλντέν, θεωρητικό κινηματογράφου
Ένας θεωρητικός και προσωπικός διάλογος, από δύο ανθρώπους του κινηματογράφου, πάνω στο έργο του σουηδού δημιουργού. Στοιχεία της κινηματογραφικής του γραφής και βασικές θεματικές που διαπερνούν τις ταινίες του. Η συζήτηση, στην οποία θα μπορεί να συμμετέχει και το κοινό, επιχειρεί μια συνολική οπτική και ένα άνοιγμα προς το μέλλον.
Η Έβδομη Σφραγίδα (Det sjunde inseglet, 1957)
Ένας ιππότης και ο ιπποκόμος του επιστρέφουν από τις Σταυροφορίες για να βρεθούν αντιμέτωποι με μια Σουηδία που μαστίζεται από την πανούκλα. Στο δρόμο τους θα συναντήσουν τον Θάνατο, ο οποίος θα ζητήσει από τον ιππότη να τον ακολουθήσει. Εκείνος θα του αντιπροτείνει μια παρτίδα σκάκι, με σκοπό να καταφέρει να κερδίσει πίσω τη ζωή του.
Στις αρχές του 1957 που ο Μπέργκμαν ολοκλήρωσε την «Έβδομη Σφραγίδα», το ευρωπαϊκό σινεμά ετοιμαζόταν για τη μεγάλη του άνοιξη. Ο ιταλικός νεορεαλισμός μετρούσε ήδη δέκα δημιουργικά χρόνια, ο Φελίνι παρουσίαζε τις «Νύχτες της Καμπίρια», ο Βάιντα το «Kanal», ο Αντονιόνι την «Κραυγή», ο Μπρεσόν το «Ένας Καταδικασμένος σε Θάνατο Δραπέτευσε» και ο Άγγλος Ντέιβιντ Λιν διέσχιζε τη «Γέφυρα του Ποταμού Κβάι» για να πάει στην Αμερική. Οι 15 ταινίες που είχε στο ενεργητικό του ο, 39χρονος τότε, Σουηδός, είχαν κάνει το όνομά του αρκετά γνωστό, τουλάχιστον στους κύκλους των ειδικών. Είχε ήδη γυρίσει το «Καλοκαίρι με τη Μόνικα» (1953), τη «Νύχτα των Σαλτιμπάγκων» (1953), τα «Ερωτικά Μαθήματα» (1954) και τα «Χαμόγελα Καλοκαιρινής Νύχτας» (1955), είχε κερδίσει κάποια βραβεία σε διεθνή φεστιβάλ και είχε πετύχει ακόμη και διανομή σε αμερικανικές αίθουσες.
Το 1957 ωστόσο ήταν η χρονιά του. Τον Μάιο έφυγε από τις Κάννες με το δεύτερο βραβείο για την «Έβδομη Σφραγίδα» κι αμέσως άρχισε να γυρίζει τις «Άγριες Φράουλες» που προβλήθηκαν τα Χριστούγεννα και κέρδισαν, δυο μήνες αργότερα, τη Χρυσή Άρκτο στο φεστιβάλ Βερολίνου. Η μεγάλη άνοιξη του ευρωπαϊκού σινεμά είχε ήδη αρχίσει και ο Μπέργκμαν ήταν μέρος της.
Ο Ερίκ Ρομέρ χαρακτήρισε την «Σφραγίδα» ως μια από τις ωραιότερες ταινίες που έχουν γίνει ποτέ, οι κριτικοί ανά τον κόσμο την τίμησαν επανειλημμένα στις λίστες των αγαπημένων τους φιλμ, οι μεταγενέστεροι δημιουργοί (όπως ο Γούντι Άλεν στον «Ειρηνοποιό») της αφιέρωσαν πλήθος άμεσων ή έμμεσων αναφορών. Εξήντα χρόνια μετά την προβολή της στο Φεστιβάλ των Καννών, η «Έβδομη Σφραγίδα» διατηρεί ακέραιη την αίγλη ενός επιβλητικού έργου τέχνης, που τολμά να κοιτάξει κατάματα τα μεγάλα προβλήματα της ύπαρξης. Ο θάνατος, η (μη) ύπαρξη του θεού και η χειραγώγηση των μαζών από θρησκευτικές δοξασίες μπλέκονται σε ένα κινηματογραφικό/φιλοσοφικό γαϊτανάκι, όπου ο κάθε «παίκτης» κρατά έναν διακριτό ρόλο.
Από τη μία ο αγνωστικιστής ιππότης με τη βαθιά μεταφυσική αγωνία και ο άθεος, κυνικός ιπποκόμος που απορρίπτει δίχως δεύτερη σκέψη οποιοδήποτε ενδεχόμενο μετά θάνατον ζωής. Από την άλλη ο όχλος των ζηλωτών, θυμάτων σε κάθε λογής δεισιδαιμονίες, αλλά και η οικογένεια των σαλτιμπάγκων, που καταφέρνει να ζει σε ένα καθεστώς θεϊκής ελαφρότητας. Κάπου ανάμεσα στους παραπάνω παίκτες βρίσκεται και ο ίδιος ο Μπέργκμαν, που δημιουργεί ένα road movie (κατά τα λεγόμενα του ίδιου) στην παράδοση του Θερβάντες και του εξπρεσιονιστικού σινεμά, του «Ορφέα» του Ζαν Κοκτώ αλλά ακόμα και της «Αποκάλυψης». Ο ίδιος δήλωνε τότε ότι «Εκείνη την εποχή ένιωθα κάποια επαφή με τον θάνατο και ο φόβος μου ήταν τεράστιος. Όταν τελείωσαν τα γυρίσματα δεν φοβόμουν πια». Η «Έβδομη Σφραγίδα» θα σηματοδοτούσε, όμως, για τον Μπέργκμαν και την απαρχή της ευρείας διεθνούς αναγνώρισης, αλλά και την οριστική βουτιά στα υπαρξιακά προβλήματα που θα τον βασανίζουν ως το τέλους.
Saraband (2003)
Φτιαγμένη για τη σουηδική τηλεόραση, η τελευταία ταινία του Μπέργκμαν ενώνει τους Έρλαντ Γιόζεφσον και Λιβ Ούλμαν του «Σκηνές από ένα Γάμο» στη λογική μιας συνέχειας, όπου ο Γιόχαν και η Μαριάν, οι δυο ήρωες του θρυλικού φιλμ, συναντιούνται ξανά μετά το 22 χρόνια. Ο ίδιος ο Μπέργκμαν συνόψισε την ταινία ως «τέσσερις ηθοποιοί, δέκα μονόλογοι με πρόλογο και επίλογο», δηλώνοντας πως επρόκειτο για δύσκολο εγχείρημα, παρότι φαίνεται απλό στο χαρτί. Όσο απλή και να μοιάζει η κινηματογράφηση του «Saraband», όσο λίγα τα πλάνα του, η ένταση σε κυριεύει από το πρώτο καρέ. Η συγκέντρωση του βλέμματος πάνω στους ηθοποιούς του διαπερνάει το θεατή.
Η τηλεόραση σαν σύμβαση δε δυσκόλεψε τον Μπέργκμαν. Ήταν κοντά στη φιλμική κοσμοθεωρία του. Η οικειότητα που προσφάρει το μέσο και το ακαδημαϊκό μέγεθος του κάδρου, σχεδόν τετράγωνο, ήταν ιδανικό για τον σκηνοθέτη που κινηματογράφησε πιο εμμονικά από όλους το ανθρώπινο πρόσωπο. Δύο από τις σπουδαιότερες δημιουργίες του Μπέργκμαν έτυχαν, άλλωστε, μεγαλύτερων τηλεοπτικών βερσιόν: οι «Σκηνές Άπό ένα Γάμο» και το «Φάνι και Αλέξανδρος» (1982). Και στις δύο ταινίες ο έξτρα χρόνος δίνει χώρο σε λεπτομέρειες και παράλληλες ιστορίες που προσθέτουν αντί να αφαιρούν στην πολυπλοκότητα της αφήγησης. Ο Μπέργκμαν όμως, είτε έκανε τηλεόραση, είτε σινεμά, ήταν εξίσου επίμονος με την εσωτερικότητα των ανθρώπων. Το κύκνειο άσμα του μιλά για τη μοναχικότητα της τρίτης ηλικίας, το χρόνο που περνάει χωρίς να αλλοιώνει την οικειότητα του σώματος, τη νεότητα που ξοδεύεται άσκοπα, τη δύναμη του μίσους και άλλα ισχυρά πάθη.
Γυρισμένο σχεδόν εξολοκλήρου σε πλατό, το «Saraband» είναι εν γνώσει του Μπέργκμαν η τελευταία του ταινία. Ένα ξεγύμνωμα ψυχής για τέσσερις ηθοποιούς, υπόκωφο αλλά πολύ αληθινό. Καθώς οι δυο ηλικιωμένοι ήρωες στέκουν γυμνοί στην τελική σκηνή, τα σώματά τους είναι σαν σώματα μικρών παιδιών. Ο Γιόχαν και η Μαριάν, μετά τους λυσσασμένους καβγάδες, στέκονται γυμνοί ο ένας στα 86 σεναριακά του χρόνια και η άλλη στα 64 της. Και θαρρείς πως μόλις γεννήθηκαν.
