Μιλώντας για τελευταίους των Μοϊκανών, ο Ντάγκλας υπήρξε ο άνθρωπός μας. Συνέδεσε ολομόναχος, στην υψηλότερη κλίμακα, την χρυσή εποχή του Χόλιγουντ με το σήμερα, ενώ μαζί με το να είναι ένας από τους μεγαλύτερους σταρ όλων των εποχών, υπήρξε και ένας από τους πρώτους ιστορικά ηθοποιούς (μετά τους πιονέρους του βωβού) που εκμεταλλεύθηκε το box office του με ένα επιχειρηματικό δαιμόνιο γύρω από την βιομηχανία.
Σαν παραγωγός από τα 41 του που ήδη φτασμένος αποφάσισε να γίνει (κι έφτιαξε την Byrna Productions), ίσως δεν έχει σωρεία σπουδαίων credits, έχει όμως σπουδαία credits σκέτο, με κορυφή της πυραμίδας το «Σταυροί στο Μέτωπο», τον «Σπάρτακο», το «Seconds» και το «Επτά Ημέρες του Μαΐου» του Φρανκενχάϊμερ, το ψυχαναλυτικό «Last Sunset» του Όλντριτς και, βέβαια, το υπεραγαπημένο του (και μας) «Lonely are the Brave» του Ντέιβιντ Μίλερ.
Αφήνοντας τις δύο (ξεπεράσιμες) σκηνοθεσίες του, αν και το «Posse» του ’75 δεν είναι κακό, φτάνουμε στην ηθοποιΐα και το, περίφημο, σταριλίκι του. Ήταν μια περίοδος που δεν του παράβγαινες του Κερκ, παραήταν ισχυρός, λεφτάς, ισχυρογνώμων και κωλόπαιδο. Περίφημος έχει μείνει ο διάλογος με την σκληροπυρηνική insider δημοσιογράφο Χέντα Χόπερ, που επί χρόνια ανεβοκατέβαζε καριέρες. Εκείνη, που τον αντιπαθούσε εντελώς και για πολιτικούς λόγους αργότερα, του είπε «τώρα που πέτυχες είσαι τελείως μπάσταρδος», για να της απαντήσει αυτός «κάνεις λάθος, πάντα μπάσταρδος ήμουν, τώρα το κατάλαβες εσύ».
Στις αρχές του '60, το σχέδιο του «Σπάρτακου» ήταν μνημειώδες περίπου για κάθε λόγο που μπορείς να φανταστείς. Από τη μια ένα set χωρισμένο στα δύο με τους Άγγλους να σκοτώνονται με τους Αμερικανούς του καστ. Ο Ολίβιε με τον Λώτον να τσακώνονται ακατάπαυστα και μεταξύ τους αλλά να ενώνονται χλευαστικά μπροστά στον «κοινό εχθρό» Ντάγκλας, που θεωρούσαν ότι «δεν ήξερε να παίζει». Κι ο τελευταίος, να διώχνει σκηνοθέτη, να προσλαμβάνει τον 32χρονο Κιούμπρικ, να διαχειρίζεται έναν αβυσσαλέο προϋπολογσμό 12 εκατομμυρίων δολαρίων και, εντυπωσιακά, να προσλαμβάνει ανοιχτά και ξάστερα τον Ντάλτον Τράμπο της κατάμαυρης ΜακΚαρθικής λίστας στο σενάριο και να λήγει μονοκοντυλιά την εποχή της. Ω ναι, ο Κερκ Ντάγκλας ήταν ένας θαρραλέος και στρυφνός τύπος, ένας εκρηκτικός, επαναστατικός ρωσσοεβραίος, αποφασισμένος από μια σταλιά παιδί ότι θα γινόταν σεβαστός.
Στις περίπου 70 δουλειές που συμμετείχε ή πρωταγωνίστησε (τηλεοπτικών μη συμπεριλαμβανομένων), περιέχονται τόσες καλές ταινίες (και τόσες πολλές μέτριες) που ως σινεφίλ τουλάχιστον εύκολα αντιλαμβάνεσαι προς τι η σημερινή συρροή τιμητικών αναφορών. Θυμόμαστε μερικές, αναπόφευκτες οι «απουσίες» εδώ: Το «I Walk Alone», υποστηρικτικός ρόλος, πρώτη του συνεργασία με τον Μπαρτ Λάνκαστερ – ισόβια σχέση φίλων κι ανταγωνιστών μαζί, πλήρους αλληλοεκτίμησης πάντως. Το «Champion» του Ρόμπσον (για τούτο ανεφλέγη η Χόπερ), που του έφερε και την πρώτη του υποψηφιότητα για Όσκαρ. Ο λίαν επικίνδυνος δεύτερος ρόλος στο ωραιότερο φιλμ νουάρ όλων των εποχών, το «Out of the Past» του Ζακ Τουρνέρ, δίπλα στον Ρόμπερτ Μίτσαμ. Ένας, ο καλύτερος, από τους συζύγους στο μεγάλο και οσκαρικό «Letter to Three Wives» του Μάνκιεβιτς. Αμοραλιστής δημοσιογράφος στο «Ace in the Hole» του Μπίλι Γουάιλντερ. Το έξοχο «Detective Story» του Γουάιλερ, όλο σ' ένα γραφείο, ασύλληπτης, πυκνής έντασης. Το αριστουργηματικό του Βιντσέντε Μινέλι «The Bad and the Beautiful», τέλεια ενδοχολιγουντιανή ταινία, μνημείο ερμηνείας ηφαιστειακής έντασης ο Ντάγκλας και 2η υποψηφιότητα. Το «Indian Fighter» του Αντρέ Ντε Τοθ ένα ωραίο, φιλελεύθερο γουέστερν. Βίνσεντ Βαν Γκογκ, ξανά με τον Μινέλι, στο στιβαρό ως σήμερα «Η Ζωή Ενός Ανθρώπου» - 3η και τελευταία υποψηφιότητα. Οι «20.000 Λεύγες Κάτω από τη Θάλασσα», το αιώνιο αγαπημένο μας της Ντίσνεϊ. Η «Μονομαχία στον Πράσινο Βάλτο», ξανά με τον Λάνκαστερ, κλασάτο γουέστερν. Προφανώς οι «Σταυροί στο Μέτωπο» – μια από τις τρεις-τέσσερεις αντιπολεμικότερες ταινίες γενικώς. Το «Lonely are the Brave», το προσωπικό του αγαπημένο απ’ την φιλμογραφία του (πάλι Τράμπο σενάριο). Οι «Επτά Ημέρες του Μαΐου», κολοσσός δημοκρατικής, φιλελεύθερης βαρύτητας απενάντι στον επικίνδυνα αυταρχικό Μπαρτ Λάνκαστερ. Το «War Wagon» δίπλα στον ιδεολογικό αντίπαλο Γουέην, δεν μιλούσαν μεταξύ τους κι όμως είχαν μια άριστη συνεργασία. Και, ίσως δεν συμφωνούν και όλοι σ΄ αυτό, ο σπουδαίος, άνισος «Συμβιβασμός» με σκηνοθέτη τον Καζάν.
Φυσικά, μια φορά ακόμα, ο «Σπάρτακος». Ρόλος ιστορικός σε ταινία συμβολική, ερμηνεία ανθεκτική, πλαστική και απαντητική στον «τρόπο Ίστον», που ως τότε μονοπωλούσε τον βαρύ κεντρικό «υπεράνθρωπο» ρόλο στο χολιγουντιανό έπος.
Ήταν μεγάλος με όλες τις έννοιες ο Κερκ Ντάγκλας, πρωτίστως γιατί κατάφερε την βιομηχανία να τον υποστεί, να δουλέψει με τους όρους του, γιατί κατάφερε παίζοντας κόντρα στον τυπικό χολιγουντιανό ήρωα ρόλους να επιβληθεί. Χαμογελαστός με τα επαναστατικά μαλλιά κατά πάνω και τη τρύπα στο πηγούνι, έφερνε ενέργεια, πάθος και μια υπόγεια διαστροφή στη μανία του, που στην έκρηξή της είναι από τις πιο συναρπαστικές και ενδιαφέρουσες που πέτυχε ποτέ χολιγουντιανός (δηλαδή καλός) ηθοποιός.
Καθώς βάδιζε στα 104 του (μόνο η Ολίβια ντε Χάβιλαντ, η Μέλανι του «Όσα Παίρνει ο Άνεμος» έχει απομείνει τώρα, συνομήλική του!), μπορεί να μην ήταν ο ενεργός πια καλλιτέχνης, αν και σαν άνθρωπος ήταν και ήταν πολύ. Όμως όπως και να το κάνουμε για τους αισθηματίες ανάμεσά μας, το ότι ο Κερκ Ντάγκλας ήταν ακόμα εδώ ήταν μια αναγκαία υπενθύμιση, ακόμα κι ένα στήριγμα ανθρώπινης αισιοδοξίας αν θες. Μαζί του φεύγει αυτό το μαξιλαράκι ανακούφισης. Για να αφήσει όμως, κραταιό κι αμετακίνητο, εκείνο το βαθύ αίσθημα ευφορίας και ασφάλειας που σου επιδίδουν οι ωραίες ταινίες, η τεράστια καλλιτεχνική διαθήκη.
Στην οποία και όσο αντέχουμε πάντα θα προστρέχουμε.
