Αν το να κάνεις κινηματογράφο μυθοπλασίας (αυτήν την εποχή ή όποια) στην Ελλάδα είναι δύσκολο, τότε το να κάνεις κινηματογράφο τεκμηρίωσης είναι άθλος - τα ουσιώδη της δημιουργίας ενός ντοκιμαντέρ (η υπομονετική έρευνα, η αθόρυβη ενσωμάτωση του κινηματογραφιστή στο κόσμο του θέματος, ο χρόνος που χρειάζεται να αναπτυχθεί η ψύχραιμη, σφαιρική ματιά) θεωρούνται απλώς πολυτέλειες.
Έτσι, επιτεύγματα ταινιών όπως το «Σπίτι του Κάιν» (2001) και «Πρώτη Ύλη» (2011) από τον Χρήστο Καρακέπελη είναι ακόμη πιο σπάνια και τελικά ακόμη πιο σημαντικά. Το κοινό τους φόρτε είναι ακριβώς η ένταξη του σκηνοθέτη σε κόσμους περιβόητα κλειστούς και καχύποπτους προς τους πολλούς, σε χώρους αθέατους στο ευρύ κοινό, και οι αλήθειες που κατά συνέπεια αποκαλύπτουν.
Είναι μια φιλοσοφία που, όπως λέει ο ίδιος, δεν υπαγορεύει απλώς τη δουλειά του αλλά είναι η βασικότερη κατευθυντήρια γραμμή της. «Τα ντοκιμαντέρ δεν πρέπει απλά να μεταφέρουν πληροφορίες αλλά να δημιουργήσουν όσμωση αισθήσεων, να αρθρώσουν κινηματογραφικό λόγο. Η προϋπόθεση για ένα καλό ντοκιμαντέρ είναι η προσωπική σύνδεση δημιουργού με το θέμα, η δυνατότητα να δημιουργηθεί μια εσωτερική επικοινωνία ανάμεσα σε αυτόν που κοιτά και αυτό που κοιτιέται, μια αμφίδρομη σχέση. Αλλιώς απλά καταγράφεις. Υπάρχουν τόσες ιστορίες που κάθε μέρα διασχίζουν το βλέμμα μας που, αν δεν μπορούμε να βρούμε το δεσμό μας με αυτές, είναι καλύτερο να τις αφήσουμε στην μοναξιά τους.»
Η ζωή μετά το φόνο
Στην περίπτωση του «Σπιτιού του Κάιν» (2001), ο Χρήστος Καρακέπελης επιλέγει ως κεντρικούς πρωταγωνιστές του έξι κρατούμενους για φόνο, έναν δεσμοφύλακα και έναν πλέον αποφυλακισμένο άνδρα, και κάνει μαζί τους ένα ταξίδι στις αναμνήσεις τους, τις εμπειρίες τους και τελικά στα βάθη της ψυχής τους. Η κάμερα τούς αντιμετωπίζει με αντικειμενικότητα, χωρίς να κρίνει, και η νηφαλιότητα αυτή οδηγεί σε εξαιρετικά ενδιαφέρουσες αποκαλύψεις για την απώλεια της αθωότητας και αυτού που έρχεται μετά.
Η ταινία, που θεωρείται – και δικαίως – ένα από τα καλύτερα ελληνικά ντοκιμαντέρ των τελευταίων ετών, προβλήθηκε στο φεστιβάλ του Βερολίνου το 2001, ενώ βραβεύτηκε με το Πρώτο Βραβείο στο Διεθνές Φεστιβάλ της Νιόν «Visions du Reel» και το Βραβείο Κοινού στο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ του Μονάχου.
Ένας κόσμος κρυμμένος κάτω από την Ακρόπολη
Αφανής – αυτή τη φορά, όμως, σε κοινή θέα - είναι και ο κόσμος που αποκαλύπτει η «Πρώτη Ύλη» (2011). Εκεί η επιβίωση είναι εξοντωτική και το κέρδος ελάχιστο – οι συλλέκτες παλιοσίδερων κάνουν ατελείωτα δρομολόγια μέσα στην πόλη και στη συνέχεια σκληρά παζάρια για την εξασφάλιση του επιούσιου.
Αυτοί οι άνθρωποι, παράνομοι οικονομικοί μετανάστες στην πλειοψηφία τους, ζουν από τα άχρηστα αντικείμενα μιας κοινωνίας, η οποία ξεφορτώνει στα σκουπίδια τις λιγότερο πρόσφατες αγορές της και τις ξεχνά για πάντα, χωρίς να υποψιάζεται ότι αυτές ξεκινούν ένα μεγάλο ταξίδι στα χέρια αφανών ανθρώπων.
Η «Πρώτη Ύλη» τούς ακολουθεί στα καθημερινά τους δρομολόγια και τους αφήνει να ξεδιπλώσουν τις σκέψεις τους, παράλληλα με τις ατελείωτες βόλτες στους δρόμους της Αθήνας. Τους παρατηρούμε να κυκλοφορούν με τις σακαράκες τους, να ζαλώνονται τα μέταλλα, να δουλεύουν 13 ώρες πάνω από τα καμίνια. Ο μαχαλάς είναι το σύμβολο της περιθωριοποίησής τους αλλά ταυτόχρονα και το καταφύγιό τους, μακριά από επικριτικά βλέμματα και αδιανόητες για αυτούς συνθήκες ζωής.
Καλλιεργώντας υπομονετικά την σχέση του με τους πρωταγωνιστές του, ο Καρακέπελης κατάφερε να εξομολογηθούν στην κάμερα τους πιο βαθείς τους καημούς, να δείξουν την ζωή τους όπως αυτή είναι, να εκτεθούν στον φακό - το αποτέλεσμα συγκλονίζει με την αμεσότητά του και την σκληρή αλήθεια του.
Raw Material - Πρώτη Ύλη από NyxtesPremieras
«Με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι που είναι από τη λάθος μεριά,» μας λέει ο σκηνοθέτης, που παρουσίασε για πρώτη φορά την «Πρώτη Ύλη» στο φεστιβάλ του Κάρλοβι Βάρι αλλά και στις 17ες Νύχτες Πρεμιέρας Conn-x. «Αποκαλύπτουν με ενάργεια την πραγματικότητα και το χάος της ζωής που μας περιβάλλει. Είναι άνθρωποι που ζουν ‘παρασιτικά’ όπως λέγεται, ενώ στην πραγματικότητα παράγουν πλούτο για μια κοινωνία που τους εκμεταλλεύεται, αλλά ταυτόχρονα τους καταδικάζει.»
Η ταινία, που έκανε πρεμιέρα στο φεστιβάλ Κάρλοβι Βάρι και στη συνέχεια ταξίδεψε σε πολλά διεθνή φεστιβάλ, κέρδισε το Βραβείο του Καλύτερου Ντοκιμαντέρ στην Ελληνική Ακαδημία Κινηματογράφου.
Πληροφορίες
«Το σπίτι του Κάιν» (2001)
προβολή της ταινίας και συζήτηση με τον σκηνοθέτη
Είσοδος Ελεύθερη
«Πρώτη Ύλη» (2011)
22 Νοεμβρίου στις 20.00
προβολή της ταινίας και συζήτηση με τον σκηνοθέτη
Είσοδος Ελεύθερη
Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων
Κύπρου 91Α & Σικίνου, Κυψέλη / Τηλ. 213.004.04.96.
www.polychorosket.gr / info@polychorosket.gr
