To «La Boca Negra» θα ήταν ένα από τα μεγαλύτερα έργα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, ο οποίος πρόλαβε και έγραψε μόλις τέσσερις σελίδες πριν εκτελεστεί από του εθνικιστές τις πρώτες μέρες του Ισπανικού Εμφυλίου (με τους περισσότερους να πιστεύουν πως η ομοφυλοφιλία του ήταν ο βασικός λόγος της εκτέλεσής του). Ο τίτλος που στα ελληνικά μεταφράζεται ως «Η Μαύρη Μπάλα» αναφέρεται στην διαδικασία της μυστικής ψήφου (το «μαύρισμα» όπως θα λέγαμε εδώ), όπου οι εμπλεκόμενοι καλούνται να δηλώσουν κρυφά υπέρ ή κατά μιας πρότασης, διαλέγοντας έναν άσπρο ή έναν μαύρο βόλο αντίστοιχα. Όπως μας ενημερώνει η ισπανική wikipedia (και την ευχαριστούμε πολύ γι' αυτό) «θα ήταν το πρώτο μυθιστόρημα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα που παρουσιάζει έναν ανοιχτά ομοφυλόφιλο πρωταγωνιστή [...] επιπλέον, αν είχε ολοκληρωθεί, θα ήταν το μυθιστόρημα του Λόρκα με τον μεγαλύτερο αριθμό χαρακτήρων, συνολικά 36».
Αυτός ο μαξιμαλισμός φαίνεται να εμπνέει και το σκηνοθετικό δίδυμο των Κάλβο και Αμπρόζι, οι οποίοι με αφετηρία το λίγο που διασώζεται από το έργο του Λόρκα, δημιουργούν ένα τρίπτυχο γκέι ιστοριών, βλέποντας την κοινή κατακλείδα τους σε έναν σκοπό που στα μάτια τους μοιάζει παραπάνω κι από ιερός. Η πρώτη ιστορία που τοποθετείται απ' το συγγραφέα στα 1932, θα προσπαθήσει να επεκτείνει την κολοβή αφήγηση του βιβλίου. Η δεύτερη και πιο μπερδεμένη φέρνει τις queer αναζητήσεις στο μέτωπο του εμφυλίου. Η τρίτη τέλος εκτυλίσσεται στη σύγχρονη εποχή και ξεκινάει με τον πρωταγωνιστή της να ψάνεται ποικιλοτρόπως το Μοναστηράκι, όπου κατά βάση αναζητά δίσκους με ρεμπέτικα μιας συγκεκριμένης περιόδου. Όπως ανακαλύπτουμε αργότερα, έχει ακαδημαϊκό ενδιαφέρον για τραγούδια τα οποία προπορεύονται της εποχής τους, στον τρόπο που πραγματεύονται τις δυναμικές και τη ρευστότητα των φύλων.
Η αναζήτηση της queer έκφρασης στα κιτάπια της ιστορίας είναι και η βασική κινητήρια δύναμη του φιλμ. Ξεκινάει σαν παγωμένη μνήμη, θαμμένη κάτω από μια φιλολογική χιονοστοιβάδα που σκεπάζει τον πρωταγωνιστή του Λόρκα. Συνεχίζεται με μια υπόσχεση κι ένα μυστικό για τη διαιώνισή της. Ολοκληρώνεται τέλος στα ίδια βουνά που σκεπάζουν τον πρωτότυπο ήρωα του «Bola Negra», με την οριστική αποκατάσταση σε έναν κόσμο που η ομοφυλοφιλία όχι απλά δεν μένει μυστική, αλλά αντιμετωπίζει πια το χαμένο βιβλίο σαν το ιερό δισκοπότηρο.
Οι σκηνοθέτες το ψάχνουν σε ένα επικό δράμα, μιξάροντας το κλασικό σινεμά που επικαλούνται, με μια σύγχρονη δημιουργική άποψη που ξεφεύγει απ' τα στενά όρια του κινηματογράφου. Έχοντας απωλέσει από νωρίς κάθε αίσθηση μέτρου, παρουσιάζουν μια σειρά από εξεζητημένα πλάνα, βγαλμένα λες από μουσειακό queer λεύκωμα, ντυμένα με πομπώδεις μουσικές και το άγος του φλαμένκο, μονταρισμένα σε μια μυθιστορηματική λογική που βγάζει νόημα μόνο όταν στην οθόνη εμφανίζεται πια ο ίδιος ο Λόρκα. Ο Ισπανός συγγραφέας ζωντανεύει για να μεταφέρει αυτολεξεί τις προθέσεις ή/και τις ψευδαισθήσεις των δημιουργών. Το «Bola Negra» παίζει στη διαπασών γιατί έχει στην καρδιά του ένα εκκωφαντικό μήνυμα ικανό να προστατέψει όσους κινδύνευσαν και θα κινδυνεύσουν να «μαυριστούν» λόγω της σεξουαλικού προσανατολισμού τους. Αποτελεί επίσης απόδειξη αντοχής της queer ταυτότητας μέσα στο χρόνο, όπως αποτυπώθηκε στην απαγορευμένη καλλιτεχνικά έκφρασή της (μια εργογραφία που ακόμη και σήμερα συνεχίζουμε να ανακαλύπτουμε).
Θέλοντας να χαρακτηρίσουν μ' αυτή τη λανθάνουσα «υπερδύναμη» ένα εξαφανισμένο βιβλίο, οι Javis βλέπουν τις κινηματογραφικές νόρμες σαν εμπόδια που πρέπει να διαλύσουν με τις αισθητικές τους παρεμβάσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένα ενδιαφέρον κατασκευαστικά φιλμ, που σκάει σαν παραφουσκωμένη τσιχλόφουσκα μόλις καταλάβεις τι θέλει να πει και πως επιλέγει να το κάνει. Δυστυχώς αμφότερα τα φωνάζει τόσο, που αυτή η στιγμή δεν αργεί καθόλου να έρθει. Από εκεί και πέρα τα αισθητικά χαρακτηριστικά γίνονται θέμα γούστου, οπότε δεν θα απορήσουμε ποσώς αν υποκαταστήσει την «Εμίλια Πέρεζ» για παράδειγμα στο αλμανάκ του 2026. Μέχρι εκεί όμως, αφού το «La Bola Negra» παραμένει ένα υπερφιλόδοξο εγχείρημα το οποίο αν το εξετάσουμε μακροσκοπικά έχει την ένταση, αλλά δεν έχει τη δύναμη να ξεπεράσει τον εντυπωσιασμό που (δικαιολογημένα) θα προκαλέσει στην εφήμερη εποχή του.
Το cinemagazine ταξιδεύει στο 79ο Φεστιβάλ Καννών με την ευγενική υποστήριξη της AEGEAN.
